Ailemde Kalp Hastalığı Varsa Bende de Risk Yüksek mi?

Ailenizde kalp hastalığı öyküsü varsa, sizin de bu hastalıkla karşılaşma riskiniz toplum ortalamasına göre belirgin şekilde yüksektir. Genetik bağlar, damar tıkanıklıkları açısından doğrudan kalıtsal bir zemin oluşturur.

Biyolojik mirasımız dış görünüşümüzü şekillendirdiği gibi, kalp damar yapısının direncini ve hücresel yaşlanma hızını da programlar. Bu sebeple soy ağacınızdaki sağlık geçmişi, kendi kardiyolojik geleceğinizin en önemli aynasıdır.

Yaşam alışkanlıklarınız son derece sağlıklı olsa bile, DNA’nıza işlenmiş bu hücresel hafıza vücudunuzda belirleyici bir unsur olarak kalır. Genlerin taşıdığı kodlar, yıllar içinde metabolik dengenizi sessizce etkileyebilir.

Ancak bu biyolojik aktarım asla kaçınılmaz bir kader değildir. Erken dönemde atılacak bilinçli adımlar, size miras kalan bu yapısal hassasiyeti tamamen kontrol altına alarak sağlıklı bir ömrü güvenceye alır.

Ailesel Kalp Hastalığı Riski Neden Genetik ve Çevresel Etkenlerle Şekillenir?

Kalp ve damar hastalıkları, hem dünya genelinde hem de Türkiye’de yaşam kaybına ve kalıcı sağlık sorunlarına yol açan nedenlerin başında gelir. Bir kişinin damar yapısının gelecekte nasıl bir seyir izleyeceğini öngörmede aile öyküsü, değiştirilemeyen ancak klinik gidişatı doğrudan etkileyen bağımsız bir gösterge olarak kabul edilir. Poliklinik değerlendirmelerinde ailede koroner arter hastalığı bulunması, yalnızca anne veya babadan geçen tekil ya da çoklu gen varyasyonlarının bir sonucu olarak ele alınmaz. Aynı zamanda epigenetik mekanizmaları, yani çevresel şartların genlerin çalışma biçimini nasıl değiştirdiğini de yansıtır.

Aynı aile içinde büyüyen bireyler, genetik mirasın yanı sıra benzer metabolik yatkınlıkları ve çocukluk çağından itibaren maruz kalınan ortak bir yaşam çevresini paylaşırlar. Evde pişen yemeklerin yağ ve tuz oranı, fiziksel hareket alışkanlıkları, stresle başa çıkma biçimleri ve tütün dumanına maruziyet gibi faktörler nesilden nesile aktarılır. Dolayısıyla genetik zemin damar duvarını dış etkenlere karşı daha duyarlı hale getirirken, paylaşılan bu çevresel koşullar da damar sertliği sürecinin ne kadar hızlı ilerleyeceğini belirler.

Ailesel yatkınlığın klinik seyrini şekillendiren başlıca unsurlar şunlardır:

• Monogenik kalıtsal varyasyonlar
• Poligenik genetik geçişler
• Epigenetik etkileşim mekanizmaları
• Paylaşılan metabolik eğilimler
• Çocukluk çağı beslenme düzeni
• Ortak çevresel maruziyetler

Ailede Erken Yaşta Kalp Hastalığı Riski Hangi Yaş Sınırlarına Göre Tanımlanır?

Her ailede ileri yaşlarda ortaya çıkan kalp rahatsızlıkları görülebilir; ancak kardiyoloji kılavuzlarında genetik riskin ağırlığı, hastalığın akrabalarınızda kaç yaşında başladığı üzerinden tanımlanır. Seksenli yaşlarda gelişen bir damar darlığı çoğunlukla yaşlanma sürecinin doğal bir yansıması olarak görülürken, genç veya orta yaşta ortaya çıkan kalp damar olayları doğrudan ailesel bir yatkınlığa işaret eder. Tıbbi literatürde bu durum prematür, yani erken başlangıçlı kardiyovasküler hastalık olarak adlandırılır ve risk değerlendirmesinin temel taşını oluşturur.

Uluslararası kardiyoloji kriterlerine göre birinci derece erkek akrabalarda, yani baba, erkek kardeş veya erkek çocukta 55 yaşından önce; birinci derece kadın akrabalarda, yani anne, kız kardeş veya kız çocukta ise 65 yaşından önce (Avrupa Kardiyoloji Derneği kılavuzlarında 60 yaş öncesinde) kalp damar hastalığının belgelenmesi erken başlangıçlı aile öyküsü sayılır. Bu yaş sınırlarından önce yaşanan kalp krizleri, anjiyografi ile doğrulanan damar darlıkları veya beklenmedik kardiyak kayıplar, ailedeki diğer bireylerin de erken yaşlardan itibaren kardiyolojik takibe girmesi gerektiğini gösterir.

Erken başlangıçlı aile öyküsü kapsamında değerlendirilen klinik durumlar şunlardır:

• Geçirilmiş miyokart enfarktüsü
• Anjiyografik koroner darlık
• Koroner stent işlemleri
• Koroner by-pass ameliyatları
• Ani kardiyak kayıplar

Birinci Derece Akrabalarda Kalp Hastalığı Riski Olasılığı Ne Kadar Artırır?

Ailenizdeki kalp rahatsızlıklarının sizin sağlığınız üzerindeki etkisi, hastalığın akrabalarınızda görülme yaşına ve ailede kaç kişinin bu durumdan etkilendiğine göre farklılık gösterir. Epidemiyolojik araştırmalar, birinci derece akrabalarda ileri yaşlarda ortaya çıkan damar sertliğinin dahi bireyin koroner arter hastalığı riskini topluma kıyasla yaklaşık 1,73 kat artırdığını ortaya koymaktadır. Yani hastalık ailede geç yaşta başlamış olsa bile vasküler sistem üzerinde belirli bir kalıtsal etki bırakmaya devam eder.

Sorun erken yaş sınırları içinde gerçekleştiğinde ise tablo çok daha dikkat çekici bir boyut kazanır. Birinci derece erkek akrabada 55, kadın akrabada 65 yaş öncesinde belgelenmiş erken başlangıçlı koroner arter hastalığı bulunması, bireyin kardiyovasküler olay yaşama olasılığını bağımsız olarak 2 ila 2,6 katına çıkarır. Erkek akrabada erken öykü varlığında bu artış 2,3 ile 2,6 kat arasında seyrederken, kadın akrabada erken öykü bulunduğunda 2 ile 2,5 kat civarında hesaplanır. Eğer ailede tek bir kişi değil birden fazla birinci derece akrabada erken yaşta vasküler olay kümelenmesi mevcutsa, erken koroner arter hastalığı riski 12 kata kadar yükselebilmektedir.

Risk sorgulamasında öncelikli olarak incelenen birinci derece akrabalar şunlardır:

• Anne ve baba
• Kız kardeşler
• Erkek kardeşler
• Kız çocukları
• Erkek çocukları

Genç Yaşta Ailesel Kalp Hastalığı Riski Geleneksel Hesaplamalarda Neden Gözden Kaçabilir?

Klinik kardiyoloji pratiğinde herhangi bir şikayeti bulunmayan bireylerin gelecek 10 yıl içinde kalp damar olayı yaşama ihtimalleri SCORE2, SCORE2-OP ve PREVENT gibi çeşitli algoritmik skorlama modelleriyle hesaplanır. Türkiye, ulusal kardiyovasküler hastalık verileri doğrultusunda uluslararası epidemiyolojik sınıflamalarda yüksek riskli ülkeler kategorisinde yer almaktadır. Buna karşın polikliniklerde sıkça başvurulan bu standart hesaplama cetvelleri, matematiksel yapıları gereği bireyin kronolojik yaşına oldukça fazla ağırlık verir.

Yaş faktörünün bu derece baskın olması, özellikle 30 ila 50 yaş aralığındaki genç ve orta yaşlı kişilerde önemli bir tanısal yanılgıya yol açabilir. Kişinin çok güçlü bir genetik yükü ve aile öyküsü bulunsa bile, sırf yaşı genç olduğu için 10 yıllık mutlak riski hesaplamalarda yapay biçimde düşük veya sınırda çıkabilir. Kardiyoloji cemiyetleri bu eksikliği gidermek adına erken aile öyküsünü bir risk değiştirici ve risk artırıcı faktör olarak tanımlamıştır. Hesaplamada sınırda veya orta grupta görünen bir hasta, pozitif aile öyküsü varsa bir üst risk katmanına taşınır ve damar sertliği ilerlemeden koruyucu protokollere dahil edilir.

Kardiyoloji pratiğinde risk sınıflamasında yararlanılan başlıca modeller şunlardır:

• SCORE2 hesaplama algoritması
• SCORE2-OP değerlendirme ölçeği
• PREVENT risk modeli
• Genetik risk modifikatörleri

Ailesel Kalp Hastalığı Riski Taşıyanlarda Hangi İleri Kan Testlerine Bakılır?

Genetik yatkınlığı bulunan bireylerde kardiyoloji uzmanının izlediği ilk adım, kapsamlı bir metabolik profil analizi yapmak ve damar sertliğinin biyokimyasal belirteçlerini incelemektir. Standart bir muayenede ölçülen kan basıncı ve temel biyokimya değerleri, ailesel risk taşıyan kişilerde damar duvarında sessizce ilerleyen hasarı göstermekte çoğu zaman yetersiz kalır. Bu nedenle kanda dolaşan ve damar iç yüzeyine sızma eğilimi gösteren fraksiyonel lipid parametrelerinin detaylı biçimde değerlendirilmesi gerekir.

Rutin tahlillerde bakılan total kolesterol, HDL, trigliserid ve doğrudan LDL ölçümlerine ek olarak Apolipoprotein B (ApoB) ve Non-HDL kolesterol düzeyleri bu süreçte kritik bir rol üstlenir. Standart LDL ölçümü kolesterol parçacıklarının içindeki yağ ağırlığını gösterirken, ApoB testi kanda dolaşan ve damar sertliğine yol açabilen toplam aterojenik parçacık sayısını doğrudan ortaya koyar. Benzer şekilde Non-HDL kolesterol değeri de tüm zararlı kolesterol fraksiyonlarının toplam yükünü netleştirerek hekimin risk haritasını çok daha doğru çizmesine yardımcı olur.

Ailesel risk analizinde başvurulan temel ve ileri laboratuvar testleri şunlardır:

• Doğrudan LDL kolesterol
• Apolipoprotein B ölçümü
• Non-HDL kolesterol düzeyi
• Açlık trigliserid değeri
• Açlık kan şekeri
• HbA1c diyabet taraması

Ailesel Hiperkolesterolemi Kaynaklı Kalp Hastalığı Riski Aile Taramasıyla Nasıl Saptanır?

Bazı ailelerde kalp hastalıklarının kuşaklar boyunca erken yaşta görülmesinin altında, kolesterolün karaciğer tarafından temizlenmesini engelleyen tek gen kaynaklı kalıtsal bir bozukluk yatar. Ailesel Hiperkolesterolemi olarak adlandırılan bu tabloda bireyler doğdukları andan itibaren yüksek kolesterol seviyelerine maruz kalırlar. Herhangi bir kolesterol düşürücü ilaç kullanmayan bir yetişkinde plazma LDL kolesterol düzeyinin 190 mg/dL ve üzerinde çıkması, çocuklarda ise bu değerin 160 mg/dL seviyesini aşması, ailesel hiperkolesterolemi olasılığını güçlü biçimde gündeme getirir.

Böyle bir şüphe doğduğunda kardiyoloji uzmanı Dutch Lipid Clinic Network veya Simon Broome tanı kriterlerini kullanarak hastanın klinik bulgularını, fiziksel muayene verilerini ve aile geçmişini puanlar. Ailesel hiperkolesterolemi tanısı alan ilk hastanın, yani indeks vakanın saptanmasıyla birlikte kaskat tarama adı verilen zincirleme aile taraması başlatılır. Hastanın anne, baba, kardeş ve çocuklarından başlayarak dışa doğru genişleyen bu tarama sayesinde, ailedeki diğer bireyler henüz çocukluk veya gençlik evresindeyken tespit edilir ve yıllar içinde birikecek kümülatif damar hasarının önüne geçilebilir.

Ailesel hiperkolesterolemi sürecinde uygulanan tanı ve tarama adımları şunlardır:

• Dutch Lipid Clinic puanlaması
• Simon Broome tanı kriterleri
• Fenotipik lipid değerlendirmesi
• Genetik mutasyon analizleri
• Kaskat aile taraması

Lipoprotein(a) Yüksekliği ve Damar İltihabı Kalp Hastalığı Riskini Nasıl Etkiler?

Ailesinde erken yaşta kalp krizi öyküsü bulunmasına rağmen rutin kolesterol değerleri normal sınırlarda seyreden, sigara kullanmayan ve sağlıklı beslenen pek çok kişide altta yatan asıl neden çoğunlukla Lipoprotein(a), kısaca Lp(a) yüksekliğidir. Kandaki düzeyi yaklaşık yüzde 80 ila 90 oranında genetik kodlar tarafından belirlenen Lp(a), diyet değişiklikleriyle veya egzersiz programlarıyla anlamlı bir düşüş göstermez. Hem damar duvarında plak birikimini hızlandıran hem de pıhtılaşma eğilimini artıran bu bağımsız risk faktörünün, her yetişkinde yaşam boyu en az bir kez ölçülmesi güncel kılavuzlarca önerilmektedir.

Serum Lp(a) konsantrasyonunun 50 mg/dL (veya 105–125 nmol/L) seviyesinin üzerinde olması, kardiyovasküler risk artışıyla doğrudan ilişkilidir. Bunun yanı sıra damar sertliği sadece bir kolesterol birikimi değil aynı zamanda damar duvarındaki kronik bir iltihaplanma sürecidir. Damar iç yüzeyindeki inflamasyonu ve endotel kararsızlığını izlemek amacıyla ölçülen yüksek duyarlıklı C-reaktif protein (hs-CRP) değerinin 2 mg/L üzerinde saptanması ve buna insülin direnci bulgularının eşlik etmesi, sistemik damar hasarı riskinin derinleştiğini gösteren önemli uyarıcılardır.

Normal kolesterol tablosuna rağmen damar riskini artıran gizli biyobelirteçler şunlardır:

• Yüksek Lipoprotein(a) düzeyi
• Artmış hs-CRP değeri
• Vasküler duvar inflamasyonu
• Endotelyal yüzey kararsızlığı
• Kronik insülin direnci

Şikayeti Olmayan Bireylerde Ailesel Kalp Hastalığı Riski Hangi Görüntüleme Yöntemleriyle İncelenir?

Ailesel yatkınlığı bulunan bireylerde temel amaç damar sertliğini veya yapısal kalp bozukluklarını henüz göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi semptomlar ortaya çıkmadan önceki sessiz evrede yakalamaktır. Kardiyoloji uzmanı bu doğrultuda hem damar lümenindeki anatomik plak yükünü hem de kalp kasının işlevlerini eş zamanlı değerlendiren girişimsel olmayan görüntüleme yöntemlerinden yararlanır. İlk basamakta çekilen istirahat 12 derivasyonlu EKG; kalp içi iletim anomalilerinin, daha önce fark edilmeden geçirilmiş sessiz iskemi bulgularının ve ritim bozukluğu sendromlarının taranmasında temel araçtır.

EKG değerlendirmesini tamamlayan Transtorasik Ekokardiyografi (TTE) ise kalbin ultrasonografik olarak detaylı biçimde incelenmesini sağlar. Bu işlemle sol karıncığın kasılma ve gevşeme kapasitesi, kalp duvarlarının kalınlığı, kapakçıkların yapısı ve kalpten çıkan ana atardamar olan aort kökünün boyutları ölçülür. Özellikle ailesinde kalp kası kalınlaşması (hipertrofik kardiyomiyopati), aort damarı genişlemesi veya erken yaşta kapak dejenerasyonu öyküsü bulunan kişilerde ekokardiyografi, yapısal değişimleri henüz başlangıç aşamasındayken görünür kılar.

Girişimsel olmayan bazal kardiyolojik incelemede değerlendirilen başlıca unsurlar şunlardır:

• İstirahat elektrokardiyografi bulguları
• Sol ventrikül kasılma gücü
• Kardiyak duvar kalınlıkları
• Kalp kapakçık morfolojisi
• Çıkan aort kökü çapı

Koroner Kalsiyum Skoru Ailesel Kalp Hastalığı Riski Hakkında Hangi Bilgileri Verir?

Herhangi bir şikayeti olmayan ancak ailesel risk taşıyan bireylerde, kalp damarlarındaki sessiz plak birikimini sayısallaştırmada kullanılan en etkili yöntemlerden biri Koroner Arter Kalsiyum (CAC) skorlamasıdır. Kalp atışlarıyla eş zamanlı çalışan, damardan ilaç (kontrast madde) verilmesini gerektirmeyen ve 1 ila 3 mSv gibi oldukça düşük bir radyasyon dozuyla gerçekleştirilen bu hızlı tomografi işlemi, koroner damar duvarındaki kireçlenmeyi Agatston skoru üzerinden derecelendirir. Damar duvarında kalsiyum saptanması, orada geçmişten bugüne gelişmiş bir aterosklerotik plağın varlığını kanıtlar.

Elde edilen Agatston puanı, hastanın gerçek risk sınıfını ve uygulanacak tedavinin yoğunluğunu doğrudan belirler. Skorun 0 AU çıkması kalsifiye plak saptanmadığını ve kısa vadeli olay riskinin düşük olduğunu gösterir. 1 ile 99 AU arası hafif kalsiyum yüküne ve hafifçe artmış riske işaret ederken; 100 ile 299 AU arası orta dereceli kalsiyum yükünü ve doğrulanmış subklinik damar sertliğini, yani yüksek riski ifade eder. Skorun 300 AU ve üzerinde saptanması ise yaygın kalsiyum yükünü gösterir ki bu hastalar daha önce kalp krizi geçirmiş bireylerle benzer düzeyde çok yüksek risk grubunda değerlendirilir.

Agatston kalsiyum skorlamasında raporlanan klinik değerlendirme basamakları şunlardır:

• Sıfır Agatston puanı
• Minimal kalsifiye plak yükü
• Orta dereceli kalsiyum birikimi
• Yaygın vasküler kalsifikasyon

Kalsiyum Skorunun Sıfır Çıkması Ailesel Kalp Hastalığı Riskini Ortadan Kaldırır mı?

Koroner kalsiyum skorunun sıfır çıkması, semptomsuz bireylerde kısa ve orta vadede kalp krizi geçirme olasılığının oldukça düşük olduğunu gösteren sevindirici bir bulgudur. Hatta orta risk grubundaki birçok kişide gereksiz ilaç kullanımının önüne geçilmesini sağlar. Bununla birlikte kalsiyum puanının sıfır olması, koroner damarların hastalıktan bütünüyle arınmış olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Çünkü bir plağın kireçlenerek tomografide görünür hale gelmesi belirli bir zaman ve olgunlaşma süreci gerektirir.

Özellikle 40 yaşın altındaki genç bireylerde, ağır genetik yük taşıyanlarda ve aktif sigara kullananlarda erken evre damar sertliği lezyonları henüz kalsiyum barındırmayan, kolesterol ve yağdan zengin yumuşak plaklar şeklinde gelişebilir. Kalsiyum skoru testi yalnızca kireçlenmiş dokuyu ölçtüğü için bu yumuşak plakları görüntüleyemez. Ayrıca bu tetkik damar içindeki darlığın yüzdesini veya kan akışını ne kadar engellediğini değil sadece damar duvarındaki toplam kalsifiye plak miktarını gösterir. Bu yüzden genç ve güçlü aile öyküsü olan hastalarda klinik şüphe sürüyorsa ek değerlendirmelere ihtiyaç duyulur.

Kalsiyum skorunun sıfır olduğu durumlarda gözden kaçabilen vasküler durumlar şunlardır:

• Kireçlenmemiş yumuşak plaklar
• Erken evre lipit lezyonları
• Damar lümeni darlık oranı
• Plak içi yağ çekirdeği

Sanal Anjiyo ve Efor Testleri Ailesel Kalp Hastalığı Riskini Değerlendirmede Nasıl Kullanılır?

Kalsiyum skorunun gösteremediği yumuşak plakları saptamak ve damar içini detaylıca görmek gerektiğinde Koroner Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (CCTA), yani bilinen adıyla Sanal Anjiyo devreye girer. Kol damarından kontrast madde verilerek yapılan bu çekimde, koroner damarların iç lümeni ve duvar yapısı milimetrik kesitlerle görüntülenir. Sanal anjiyo; kireçlenmemiş yumuşak plakları, plak içindeki nekrotik yağ çekirdeğini ve yırtılma eğilimi taşıyan yüksek riskli plak yapılarını doğrudan ortaya koyabilir. Yöntemin en güçlü yönlerinden biri yüzde 98 ila 99 seviyesindeki negatif öngörü değeridir; yani işlem sonucunda damarlar normal saptanırsa koroner arter hastalığı ihtimali büyük oranda dışlanmış olur.

Aile öyküsü çok kuvvetli olan atipik göğüs ağrıları yaşayan, efor testleri şüpheli sonuçlanan veya genç yaşta yüksek genetik risk taşıyan bireylerde sanal anjiyo, kasıktan ya da bilekten yapılan klasik kateter anjiyografisine gerek kalmadan kapsamlı bir anatomik inceleme sunar. Anatomik olarak saptanan bir darlığın kalp kasında gerçekten kanlanma bozukluğu (iskemi) yaratıp yaratmadığını anlamak için ise fonksiyonel testlere başvurulur. Treadmill efor testi veya stres perfüzyon görüntülemeleri ile kalbin efor altındaki oksijenlenme kapasitesi netleştirilir.

Anatomik ve fonksiyonel koroner değerlendirmede kullanılan ileri tanı araçları şunlardır:

• Koroner BT anjiyografi
• Treadmill efor testi
• Miyokart perfüzyon sintigrafisi
• Stres ekokardiyografi incelemesi

Ailesel Kalp Hastalığı Riski Bulunanlarda İlaç Tedavisi ve Kolesterol Hedefleri Nasıl Planlanır?

Ailesel kalp hastalığı öyküsü bulunan bireylerde kardiyoloğun izleyeceği tedavi stratejisi, yapılan tüm bu laboratuvar ve görüntüleme testlerinden elde edilen risk tabakalandırmasına göre kademeli olarak planlanır. İlaçsız LDL kolesterol değeri 190 mg/dL ve üzerinde olan veya ailesel hiperkolesterolemi kriterlerini karşılayan hastalar doğrudan çok yüksek riskli kabul edilir. Bu grupta tedaviyi ertelemek amacıyla kalsiyum skoru bakılmaz; yüksek yoğunluklu statin tedavisi, gerekirse ezetimib ve PCSK9 inhibitörleri gibi ileri ilaçlarla LDL kolesterolün 55 mg/dL altına çekilmesi ve başlangıç değerinin en az yüzde 50 oranında düşürülmesi hedeflenir.

Orta veya sınırda riskli asemptomatik bireylerde ise koroner kalsiyum skoru ve Lp(a) düzeyi tedavinin pusulası olur. Kalsiyum skoru 300 AU ve üzerinde olan ya da görüntülemede belirgin plak saptanan hastalarda sekonder koruma düzeyinde agresif ilaç kombinasyonları uygulanarak LDL 55 mg/dL altına, Non-HDL ise 85 mg/dL altına indirilir. Kalsiyum skoru 100 ile 299 AU arasında olan veya Lp(a) değeri 50 mg/dL’yi aşan bireylerde klasik hesaplamalar düşük risk gösterse bile ilaç tedavisi başlatılır ve LDL’nin 70 mg/dL altına düşürülmesi amaçlanır. Skorun 1 ile 99 AU olduğu grupta bireyselleştirilmiş statin tedavisiyle LDL hedefi 100 mg/dL altı olarak belirlenirken; skoru sıfır çıkan, sigara içmeyen ve ek metabolik riski olmayan kişilerde yoğun ilaç tedavisi ertelenerek LDL 116 mg/dL altında tutulacak şekilde yaşam tarzı takibi ve 3 ila 5 yıllık periyodik kontroller uygulanır.

Risk sınıflamasına göre kolesterol yönetiminde başvurulan tıbbi tedavi yaklaşımları şunlardır:

• Yüksek yoğunluklu statinler
• Kolesterol emilim inhibitörleri
• PCSK9 inhibitörü tedaviler
• Kombine lipit düşürücü protokoller
• Periyodik vasküler izlem

Ailesel Kalp Hastalığı Riskini Azaltmak İçin Yaşam Tarzında Hangi Değişiklikler Yapılmalıdır?

İlaç tedavileri genetik riskin kontrolünde çok önemli bir yer tutsa da damar iç yüzeyini döşeyen endotel tabakasının korunması ancak sürdürülebilir yaşam tarzı alışkanlıklarıyla desteklendiğinde gerçek amacına ulaşır. Seri ölçümlerde kan basıncının 130/80 mmHg seviyesinin altında tutulması, hem damar duvarının mekanik hasar görmesini hem de kalp kasının kalınlaşmasını önlemek açısından temel bir gerekliliktir. Beslenme düzeninde doymuş yağ oranı günlük toplam kalorinin yüzde 10’unun altına indirilmeli, zeytinyağı ve balık gibi tekli ve çoklu doymamış yağ asitleri tercih edilmeli, günlük diyet kolesterolü 200 miligramın ve sofra tuzu tüketimi 6 gramın altında sınırlandırılmalıdır.

Fiziksel aktivite tarafında ise kardiyovasküler rezervi güçlendirmek adına haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu aerobik egzersiz yapılması veya haftada 3 ila 4 gün, hedef kalp hızının yüzde 60 ila 70’ine ulaşan 30–45 dakikalık tempolu yürüyüşlerin programa eklenmesi önerilir. Ayrıca tütün ürünleri endotel bütünlüğünü hızla bozup kan pulcuklarının pıhtılaşmasını tetiklediği için aktif sigara kullanımının bırakılması ve kalp riskini 1,25 kat artıran pasif duman maruziyetinin engellenmesi büyük önem taşır.

Genetik yatkınlığa karşı damar sağlığını destekleyen temel yaşam tarzı adımları şunlardır:

• Doymuş yağ kısıtlaması
• Günlük tuz kontrolü
• Düzenli aerobik egzersizler
• İdeal kan basıncı takibi
• Tütünsüz yaşam ortamı

Ailede erken yaşta başlayan kalp hastalıkları, bireyin damar sağlığı açısından 2 ila 12 kat arasında değişen önemli bir genetik uyarı niteliği taşır. Ancak bu kalıtsal tablo çaresiz kalınacak bir klinik sonuç anlamına gelmez. Yaşam boyu en az bir kez bakılan Lp(a) testi, gelişmiş kolesterol panelleri, ekokardiyografi, koroner kalsiyum skorlaması ve sanal anjiyo gibi modern tanı olanakları sayesinde genetik riskler henüz hastalık belirti vermeden saptanabilmektedir. Ailesinde erken yaşta kalp rahatsızlığı öyküsü bulunan bireylerin herhangi bir göğüs ağrısı veya nefes darlığı gelişmesini beklemeden kardiyoloji uzmanına başvurarak kişisel risk haritalarını çıkarttırmaları, uzun vadeli kalp ve damar sağlığını korumanın en güvenilir yoludur.

Prof Dr Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.

Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.

Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.