Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalp hastaları; halter, ağır vücut geliştirme, maraton, yüksek tempolu yarışmalar ve boks gibi temas sporlarını yapamaz. Bu tür yoğun branşlar kalbe binen yükü saniyeler içinde tehlikeli seviyelere taşıyarak hayati riskler oluşturur.

Ağır egzersizlerde göğüs içi basıncın aniden fırlaması, damar duvarlarındaki stresi artırarak kalp kasının oksijen talebini karşılanamaz boyutlara ulaştırır. Nefes tutularak yapılan güç hareketleri, ritim dengesini anında bozarak istenmeyen krizlere zemin hazırlar.

Sağlığı korumak için hareketli bir yaşam benimsenirken, ani nabız değişimlerinden ve kan basıncı sıçramalarından mutlaka kaçınılmalıdır. Kalp dokusunu hırpalamayan, sabit ritimli ve yumuşak tempolu bedensel hareketlilik her zaman önceliğiniz olmalıdır.

Güvenli egzersiz sınırları sadece kişisel fiziksel kapasiteye göre şekillendirilebilir; zorlayıcı rekabetçi maceralar yerine, daima sürdürülebilir, bedeni yormayan güvenli adımlar atılmalıdır.

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz ve Sporun Kalbe Etkisi Nasıldır?

Günlük hayatta yapılan her bedensel hareket, kalbin çalışma temposunu ve damarların içindeki kan akışını doğrudan etkiler. Ancak her spor dalının vücutta yarattığı yüklenme biçimi birbirinden farklıdır. Egzersizler genel anlamda kasların çalışma şekline göre iki temel gruba ayrılır. İlk grupta, kasların boyunun pek değişmediği fakat yüksek güç üretilen ağırlık kaldırma gibi durağan yüklenmeler yer alır. İkinci grupta ise yürüme, koşma veya yüzme gibi kasların ritmik olarak kasılıp gevşediği hareketli aktiviteler bulunur. Kalp rahatsızlığı olan bir birey için hangi sporun sakıncalı olacağını belirleyen temel unsur, bu iki farklı yüklenme biçiminin kalp duvarlarında oluşturduğu gerilim ve damarlarda yarattığı basınçtır.

Sağlıklı bir kalp, spor sırasında artan kan ve oksijen ihtiyacına hızla uyum sağlayabilir. Fakat kalp damarlarında daralma, kapaklarında işlev bozukluğu veya kalp kasında güç kaybı olduğunda bu uyum yeteneği kısıtlanır. Bir birey için oldukça faydalı görülen tempolu bir doğa yürüyüşü, farklı bir kalp rahatsızlığı olan kişi için yorucu olabilir. Aynı şekilde dışarıdan bakıldığında çok kısa süren bir kuvvet hareketi, damar içindeki tansiyonu saniyeler içinde yükselterek hassas bir kalbi zorlayabilir. Bu nedenle spor seçimi yapılırken egzersizin dışarıdan nasıl göründüğüne değil içeride kalp ve damar sistemine nasıl bir iş yükü bindirdiğine bakılır.

Spor esnasında kalp ve damar sisteminde meydana gelen temel fizyolojik değişimler şunlardır:

• Kalp atım hızının belirgin şekilde yükselmesi
• Kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarının artması
• Damar duvarlarına uygulanan kan basıncının değişmesi
• Kalp kasının kendi oksijen tüketiminin artması
• Göğüs kafesi içi basıncın egzersiz türüne göre dalgalanması
• Kandaki adrenalin ve benzeri stres hormonlarının çoğalması
• Kalbin elektriksel uyarı sisteminin daha hızlı çalışması

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz Diyenler İçin Ağırlık Sporları Neden Risklidir?

Ağır kuvvet antrenmanları, yüksek kilolarla yapılan halter çalışmaları ve yoğun vücut geliştirme programları, kalp ve damar sistemi üzerinde ani basınç sıçramaları yaratan aktivitelerin başında gelir. İnsan vücudu ağır bir yükü yerden kaldırırken veya iterken, daha fazla güç üretebilmek amacıyla doğal bir refleks olarak derin bir nefes alır ve nefesini tutarak ıkınır. Göğüs kafesinin içinde sıkışan hava, içerideki basıncı bir anda yükseltir. Bu durum kalbin kanı vücuda pompalarken önünde sanki ağır bir kapı varmış gibi büyük bir dirençle karşılaşmasına yol açar.

Bu yüksek direnç karşısında kanı damarlara göndermeye çalışan sol karıncık, çok daha güçlü kasılmak zorunda kalır. Kalp duvarındaki bu aşırı gerilim, kalp kasının ihtiyaç duyduğu oksijen miktarını saniyeler içinde katlar. Eğer kalbi besleyen koroner damarlarda darlık varsa, artan bu oksijen talebi karşılanamaz ve kalp kası beslenme yetersizliği yaşayabilir. Üstelik nefes tutularak yapılan ağır kaldırışlar sırasında tansiyon aniden fırladığı için, ana atardamar duvarında tehlikeli boyutlara varan fiziksel bir zorlanma meydana gelir. Dolayısıyla yüksek dirençli kuvvet sporları, pek çok kalp rahatsızlığında kaçınılması gereken egzersizler arasında değerlendirilir.

Kalbe ani basınç yükü bindirdiği için riskli kabul edilen kuvvet antrenmanları aşağıdaki gibidir:

• Maksimal ağırlıklarla yapılan halter kaldırışları
• Yüksek kilolu vücut geliştirme çalışmaları
• Nefes tutularak uygulanan ağır itme ve çekme hareketleri
• Güç odaklı powerlifting antrenmanları
• Kasların uzun süre sabit sıkılı tutulduğu yoğun direnç egzersizleri
• Ağır yüklerle yapılan bacak pres uygulamaları
• Sınırları zorlayan çapraz kondisyon ve ağırlık istasyonları

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz Sorusunda Yüksek Tempolu Sporlar Neden Öne Çıkar?

Ağırlık sporlarının yarattığı basınç yükünün aksine, maraton koşuları, uzun mesafe yarışları, rekabetçi yol bisikleti ve yüksek tempolu kürek gibi dayanıklılık branşları kalbe ciddi bir hacim yükü bindirir. Bu tür uzun süreli ve yüksek eforlu aktivitelerde, bacak ve kol kasları durmaksızın çalıştığı için dokuların oksijen ihtiyacı üst düzeye çıkar. Vücudun dört bir yanından kalbe geri dönen kan miktarı hızla çoğalır. Kalp, kendisine ulaşan bu yüksek hacimli kanı bekletmeden akciğerlere ve oradan da tekrar tüm vücuda ulaştırmak için hem hacmini genişletir hem de atım hızını zirveye taşır.

Uzun süren yoğun efor esnasında vücutta yüksek miktarda adrenalin salgılanır. Bu hormonal uyarım, rezervi kısıtlı olan bir kalpte iki önemli soruna yol açabilir. İlk olarak dakikadaki atım sayısı çok yükseldiğinde kalbin dinlenme ve kendi damarlarını doldurma süresi kısalır; bu da kalp kasında oksijen açlığını tetikleyebilir. İkinci olarak aşırı yorgunluk, sıvı-elektrolit kaybı ve yoğun adrenalin birleştiğinde kalp hücrelerinin elektriksel uyumu bozulabilir. Özellikle kalp kasında kalınlaşma veya eski bir kalp krizinden kalan doku hasarı bulunan kişilerde, bu zorlayıcı tempo ciddi ritim düzensizliklerine zemin hazırlayabilir.

Kalbin çalışma hızını ve hacim yükünü üst sınırlara taşıyan yoğun eforlu branşlar şunlardır:

• Maraton ve yarı maraton koşuları
• Uzun mesafeli ve yokuşlu rekabetçi bisiklet sürüşleri
• Yarışma temposunda yapılan kürek sporları
• Dinlenme aralığı çok kısa olan yoğun koşu antrenmanları
• Triatlon gibi birden fazla dayanıklılık branşını birleştiren yarışlar
• Yüksek tempolu salon futbolu ve tam saha basketbol maçları
• Fiziksel tükenme noktasına kadar sürdürülen dayanıklılık testleri

Aort Genişlemesi Olan Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalpten çıkarak tüm vücuda temiz kan dağıtan ana atardamar olan aort, sağlam ve esnek duvar yapısı sayesinde her kalp atışındaki basınç dalgasını rahatlıkla karşılar. Ancak bazı bireylerde genetik bağ dokusu zayıflıkları, doğuştan iki yaprakçıklı aort kapağı yapısı veya uzun yıllar süren yüksek tansiyon nedeniyle bu ana damarda genişleme, yani anevrizma gelişebilir. Damar çapının özellikle belirli bir sınırın üzerine çıktığı durumlarda, damar duvarı incelir ve dış etkenlere karşı çok daha kırılgan bir hal alır.

Aort genişlemesi bulunan bireylerde en büyük çekince, egzersiz sırasında kan basıncının aniden yükselmesi ve kanın damar duvarına çarparak oluşturduğu sürtünme kuvvetinin artmasıdır. Ağır bir yük kaldırıldığında veya patlayıcı bir depar atıldığında tansiyon saniyeler içinde çok yüksek değerlere ulaşabilir. Bu ani basınç dalgası, zaten hassaslaşmış olan aort duvarının iç tabakasında yırtılmaya veya damarın bütünlüğünün bozulmasına neden olabilir. Aynı zamanda göğüs kafesine doğrudan darbe alma ihtimali bulunan mücadele sporları da mekanik sarsıntı yarattığı için bu hasta grubunda oldukça tehlikeli bulunur.

Aort damarında genişleme bulunan bireylerin kaçınması gereken spor dalları aşağıdaki gibidir:

• Ağır halter ve yüksek dirençli fitness çalışmaları
• Boks ve kickboks gibi darbe içeren dövüş sporları
• Güreş ve judo gibi yoğun eforlu yakın temas branşları
• Ragbi ve Amerikan futbolu gibi çarpışma riski yüksek oyunlar
• Aniden tam güçle yapılan kısa mesafe patlayıcı sprint koşuları
• Nefes tutmayı gerektiren zorlayıcı barfiks ve şınav serileri
• Göğüs kafesine sert top veya ekipman çarpması olası aktiviteler

Kapak Rahatsızlığı Bulunan ve Kan Sulandırıcı Kullanan Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalbin içindeki kan akışının tek yönlü ve düzenli olmasını sağlayan kapaklarda ileri derecede darlık veya geriye doğru kaçak bulunması, kalbin iş yükünü doğrudan artıran bir durumdur. Özellikle aort kapağında ciddi daralma olan bireylerde, kalbin kanı vücuda gönderdiği çıkış kapısı daralmıştır. Kişi istirahat halindeyken bu dar kapıdan geçen kan vücuda yetebilir; ancak yoğun bir spora başlandığında bacak kasları çok daha fazla kan talep eder. Kalp, önündeki darlık nedeniyle pompaladığı kan miktarını yeterince artıramaz ve beyne giden kan akışı azalarak efor esnasında baş dönmesi veya bayılma gibi tehlikeli tablolar gelişebilir.

Bunun yanı sıra metal protez kalp kapağı taşıyan veya kapak hastalığına eşlik eden ritim bozuklukları nedeniyle düzenli kan sulandırıcı ilaç kullanan geniş bir hasta grubu vardır. Kan sulandırıcı ilaçlar, damar içinde pıhtı oluşumunu engellerken aynı zamanda vücudun kanamayı durdurma yeteneğini de yavaşlatır. Bu ilaçları kullanan kişiler için kalbin yorulmasından ziyade, spor sırasında yaşanabilecek düşme, çarpışma ve darbeler büyük bir risk oluşturur. Dışarıdan bakıldığında hafif görünen bir kafa darbesi veya karın bölgesine alınan bir top çarpması bile, kan sulandırıcı kullanan bireylerde ciddi iç kanamalara yol açabilir.

Kan sulandırıcı kullanan veya ileri kapak sorunu olan bireyler için sakıncalı görülen aktiviteler şunlardır:

• Futbol ve basketbol gibi ikili mücadelenin yoğun olduğu takım oyunları
• Karate ve tekvando gibi darbe odaklı dövüş sanatları
• Yokuş aşağı yapılan yüksek hızlı dağ bisikleti sürüşleri
• Kayak ve snowboard gibi yüksek hızda düşme ihtimali barındıran kış sporları
• Binicilik ve motor sporları gibi sarsıntı ve düşme riski taşıyan uğraşlar
• Su altı tüplü dalış ve yüksekten suya atlama aktiviteleri
• Ciddi kapak darlığı varlığında yapılan tüm yarışmalı efor sporları

Mitral Kapak Sarkması Olan Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında yer alan mitral kapağın yaprakçıklarının, kalp kasılması sırasında kulakçığa doğru hafifçe esnemesi mitral kapak sarkması olarak adlandırılır. Toplumda oldukça yaygın rastlanan bu durum çoğu zaman iyi huylu seyreder ve kişinin günlük yaşamını veya hafif egzersiz yapmasını pek kısıtlamaz. Ancak bazı bireylerde kapak yaprakçıklarındaki esneme daha belirgindir ve bu duruma kalp kasında özel görüntüleme yöntemleriyle saptanan doku değişimleri veya sık tekrarlayan erken atımlar eşlik edebilir.

Bu tür daha hassas ve riskli özellikler taşıyan mitral kapak sarkması tablolarında, aşırı yorucu ve sınırları zorlayan yarışmalı sporlar kalbin yapısını iki farklı açıdan zorlayabilir. İlk olarak aşırı yükselen nabız ve kan basıncı altında kapağı tutan ince ipliksi bağlar aşırı gerilerek zarar görebilir. İkinci olarak ise, sarkma yapan kapak yaprakçıklarının her kalp atışında kalp kasına uyguladığı çekme kuvveti, yoğun adrenalin ortamında kalbin alt odacıklarından kaynaklanan tehlikeli ritim bozukluklarını tetikleyebilir. Bu nedenle kapak sarkması olan bireylerde spor izni verilmeden önce risk profilinin netleştirilmesi gerekir.

Riskli mitral kapak sarkması tablosunda uzak durulması önerilen egzersiz biçimleri şunlardır:

• Nabzı uzun süre maksimum seviyede tutan dayanıklılık yarışları
• Profesyonel düzeyde yapılan yüksek eforlu takım sporları
• Dinlenme fırsatı vermeyen sert kondisyon kampları
• Aşırı sıvı ve mineral kaybına yol açan sıcak ortam antrenmanları
• Kalp içi basıncı aniden yükselten ağır yük kaldırma denemeleri
• Vücudu tükenme sınırına getiren zamana karşı yarış aktiviteleri

Kalp Yetersizliği ve Damar Tıkanıklığı Olan Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalp kasının kanı pompalama gücünün azaldığı kalp yetersizliği tabloları ile kalbi besleyen damarlarda henüz açılmamış ciddi darlıkların bulunduğu koroner arter hastalıkları, egzersiz kapasitesinin en hassas olduğu durumları oluşturur. Pompa gücü belirgin şekilde zayıflamış veya dinlenirken dahi hafif nefes darlığı yaşayan bireylerde, kalbin yedek enerjisi oldukça sınırlıdır. Vücut ani ve yoğun bir fiziksel aktiviteye sokulduğunda, kasların istediği kanı yetiştirmeye çalışan zayıf kalp kası hızla yorulur ve kan akciğerlerde birikerek ani nefes darlığı krizlerine yol açabilir.

Son yıllarda sağlıklı bireyler arasında popülerlik kazanan yüksek yoğunluklu aralıklı antrenmanlar, yani kısa sürede nabzı zirveye çıkaran sert egzersiz serileri, kontrolsüz damar tıkanıklığı ve ileri kalp yetersizliği olan bireyler için oldukça sakıncalıdır. Aynı şekilde deniz seviyesinden çok yüksek rakımlarda yapılan dağ yürüyüşleri ve tırmanışlar da havadaki oksijen basıncının düşmesi nedeniyle kalbi ciddi anlamda zorlar. Bu gruptaki bireylerin rekabetten uzak, kalbin oksijen dengesini bozmayan ve uzman gözetiminde planlanan kontrollü hareket programlarına yönelmesi büyük önem taşır.

İleri kalp yetersizliği veya kontrolsüz damar tıkanıklığı varlığında önerilmeyen aktiviteler aşağıdaki gibidir:

• Yüksek yoğunluklu aralıklı antrenman (HIIT) programları
• Yüksek irtifada yapılan dağcılık ve doğa tırmanışları
• Soğuk ve rüzgarlı havalarda yapılan hızlı açık hava koşuları
• Tüm profesyonel ve amatör yarışmalı spor müsabakaları
• Vücut ağırlığıyla veya ek ağırlıklarla yapılan zorlayıcı kuvvet serileri
• Havasız ve aşırı nemli ortamlarda gerçekleştirilen yoğun salon sporları
• Nabzı kontrolsüz şekilde yükselten tempolu grup egzersizleri

Ritim Bozukluğu Yaşayan Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz?

Kalbin kendi içinde dakikada altmış ila yüz kez düzenli uyarı üreten ve bu uyarıyı tüm kalp kasına dağıtan hassas bir elektrik şebekesi bulunur. Doğumsal olarak bu elektrik kanallarında hassasiyet bulunan bireylerde veya sonradan gelişen ciddi ritim bozukluklarında, bazı dış tetikleyiciler elektrik akımının dengesini bozabilir. Özellikle genetik geçişli bazı ritim sendromlarında, egzersizin yarattığı yoğun adrenalin deşarjı ile soğuk suyun yüz bölgesine teması aynı anda gerçekleştiğinde, kalbin sinir sistemi karmaşık sinyaller alabilir. Bu nedenle belirli genetik ritim hastalıklarında rekabetçi yüzme ve suya dalış sporları ciddi tehlikeler barındırır.

Bunun yanında, çarpıntı ataklarını kontrol altına almak amacıyla yakın zamanda kalbine kateterle yakma veya dondurma işlemi uygulanmış bireylerin, dokular iyileşene kadar ağır efordan kaçınması gerekir. Ayrıca bazı hastaların çarpıntı atağı başladığında atağı durdurmak için aldıkları özel ritim ilaçlarından hemen sonraki bir iki gün boyunca yoğun spor yapmaları sakıncalı görülür. İlacın kalp üzerindeki elektriksel etkisi devam ederken yapılan sert antrenmanlar, kalp hızının beklenmedik şekilde tehlikeli boyutlara ulaşmasına neden olabilir.

Kalbin elektriksel dengesini zorlayarak ritim bozukluğunu tetikleyebilen durumlar ve sporlar şunlardır:

• Genetik ritim sendromlarında yapılan rekabetçi yüzme antrenmanları
• Soğuk suya ani atlama ve serbest dalış aktiviteleri
• Ritim düzenleyici ilaç alımını takip eden ilk günlerdeki yoğun eforlar
• Kateter ablasyon işlemi sonrasındaki erken dönemde yapılan sert sporlar
• Ani ses veya korku uyarısıyla başlayan patlayıcı yarış çıkışları
• Aşırı kafein veya enerji içeceği tüketimiyle birleşen ağır egzersizler
• Bayılma tehlikesi nedeniyle tek başına yapılan kaya tırmanışı ve su sporları

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz ve Hangi Spor Türleri Daha Güvenli Kabul Edilir?

Kalp rahatsızlığı olan bireyler için bazı ağır ve yarışmalı sporların sakıncalı olması, bu kişilerin tüm gün koltukta oturarak hareketsiz bir yaşam sürmesi gerektiği anlamına gelmez. Tam aksine, bedenin hareketsizliğe terk edilmesi damarların esnekliğini kaybetmesine, kilo artışına, kan şekeri ve kolesterol dengesinin bozulmasına ve kalbin mevcut kondisyonunun gün geçtikçe zayıflamasına yol açar. Önemli olan kalbi ani basınç ve hacim şoklarına sokmayan, ritmik, nefes alıp vermeyle uyumlu ve şiddeti ayarlanabilen doğru egzersiz biçimlerini seçmektir.

Hastalığın durumu hekim tarafından değerlendirildikten sonra, çoğu kalp hastası için düz zeminde yapılan tempolu yürüyüşler en güvenli ve faydalı aktivite olarak öne çıkar. Yürüyüş sırasında bacaklardaki büyük kas grupları ritmik olarak kasılıp gevşeyerek kanın kalbe dönüşüne nazikçe yardımcı olur ve damar iç yüzeyinin sağlığını destekler. Benzer şekilde yokuş içermeyen parkurlarda yapılan hafif bisiklet sürüşleri, suyun kaldırma kuvvetinden yararlanılarak yapılan yorucu olmayan su içi yürüyüşler ve nefes tutmadan gerçekleştirilen hafif esneme hareketleri, kalbi yormadan vücut direncini artıran değerli seçeneklerdir.

Uzman kontrolünde planlandığında kalp dostu olarak öne çıkan egzersiz seçenekleri şunlardır:

• Düz zeminde ve uygun havada yapılan tempolu açık hava yürüyüşleri
• Evde veya salonda düşük dirençte uygulanan sabit kondisyon bisikleti
• Eğimsiz yollarda gerçekleştirilen dinlendirici bisiklet gezintileri
• Nefes tutmadan yapılan hafif esneme ve eklem hareketliliği egzersizleri
• Çok düşük dirençli lastik bantlarla uygulanan kontrollü kol ve bacak hareketleri
• Ilık havuzlarda yarışma amacı olmadan yapılan sakin su içi yürüyüşler
• Kardiyak rehabilitasyon merkezlerinde gözetim altında yapılan aerobik seriler

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz Kararı İçin Kardiyolojik Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Bir kalp hastasının hangi sporu güvenle yapabileceğini ve hangi aktivitelerden uzak durması gerektiğini belirlemek, kardiyoloji kliniklerinde aşama aşama gerçekleştirilen kapsamlı muayene ve testlerle mümkün olur. Süreç ilk olarak kişinin geçmiş sağlık öyküsünün ve günlük hayatta yaşadığı şikayetlerin ayrıntılı biçimde dinlenmesiyle başlar. Merdiven çıkarken göğüste oluşan hafif bir baskı, yokuş yukarı yürürken beklenenden erken başlayan nefes darlığı, efor sırasında hissedilen tekleme veya göz kararması gibi ipuçları hekim için yol göstericidir. Fizik muayenede ise stetoskopla kalp kapaklarının sesleri dinlenir, boyun damarlarındaki dolgunluk kontrol edilir ve her iki koldan tansiyon ölçümü yapılarak damar yapısı hakkında ilk bilgiler toplanır.

Muayenenin ardından kalbin hem dinlenme hem de hareket halindeki davranışını görmek için çeşitli teknolojik testlerden yararlanılır. İstirahat elektrokardiyografisi ile kalbin o anki elektrik dalgaları kağıda dökülürken, ekokardiyografi yani kalp ultrasonu ile kalp kasının kasılma gücü, duvar kalınlıkları, kapakların açılıp kapanma kalitesi ve aort damarının genişliği doğrudan ekranda incelenir. Ritim düzensizliği şüphesi varsa, hastanın üzerine takılan küçük bir kayıt cihazıyla bir veya iki gün boyunca günlük yaşamındaki tüm kalp atışları takip edilir.

Egzersiz sınırını belirlemede en kritik aşama ise hastanın koşu bandı veya bisiklet üzerinde izlendiği efor testleridir. Standart efor testinde egzersiz boyunca kalbin beslenmesi ve tansiyon yanıtı takip edilir. Daha ileri bir değerlendirme gerektiğinde ise Kardiyopulmoner Egzersiz Testi adı verilen özel bir yöntem uygulanır. Bu testte hasta yürürken veya pedal çevirirken yüzüne takılan bir maske aracılığıyla aldığı oksijen ve verdiği karbondioksit miktarı her nefeste ölçülür. Böylece vücudun zorlanmaya başladığı ve kanda yorgunluk maddelerinin biriktiği eşik nokta saptanarak, hastanın kalbine zarar vermeyecek güvenli egzersiz sınırı net olarak ortaya konur.

Güvenli egzersiz sınırlarını belirlemek amacıyla kardiyoloji uzmanlarınca uygulanan başlıca tanı yöntemleri şunlardır:

• Ayrıntılı hastalık öyküsü sorgulaması ve kapsamlı fizik muayene
• Her iki koldan karşılaştırmalı istirahat kan basıncı ölçümü
• On iki kanallı istirahat elektrokardiyografisi (EKG) çekimi
• Kalp yapısını ve kapakları görüntüleyen transtorasik ekokardiyografi (EKO)
• Gün boyu ritim takibi sağlayan yirmi dört veya kırk sekiz saatlik Holter kaydı
• Koşu bandı veya bisiklet üzerinde yapılan standart eforlu stres testi
• Solunum gazlarının maskeyle analiz edildiği kardiyopulmoner egzersiz testi (KPET)

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz Konusunda Kişiye Özel Egzersiz Planı Nasıl Oluşturulur?

Kardiyolojik muayene ve efor testleri tamamlandıktan sonra elde edilen veriler, hastaya özel bir egzersiz reçetesine dönüştürülür. Nasıl ki kullanılan bir kalp ilacının dozu, hangi saatte alınacağı ve ne kadar süre kullanılacağı kişiden kişiye değişiyorsa, egzersiz planı da aynı titizlikle kişiselleştirilir. Bu planlama yapılırken egzersizin haftada kaç gün uygulanacağı, her seansın kaç dakika süreceği, hangi spor türünün seçileceği ve en önemlisi hareketin şiddetinin ne olacağı tek tek belirlenir. Efor testinde elde edilen veriler ışığında, hastanın spor yaparken ulaşabileceği güvenli bir hedef nabız aralığı tayin edilir.

Özellikle yakın dönemde kalp krizi geçirmiş, tıkalı damarına stent takılmış veya bypass ameliyatı olmuş bireylerde, iyileşme sürecinin ilk haftalarında kalp hızının fazla yükselmemesi istenir. Bu dönemde yapılan yürüyüşlerde nabzın dinlenme hızının sadece biraz üzerine çıkmasına izin verilir. Akıllı saat veya nabız ölçer bulunmayan durumlarda, hastaların kendi güvenliklerini kontrol edebilmeleri için oldukça pratik olan “Konuşma Testi” yöntemi önerilir. Kişi yürürken yanındaki arkadaşıyla nefes nefese kalmadan, cümleleri bölmeden rahatça sohbet edebilmeli; ancak eforu şarkı söylemeye yetmeyecek bir tempoda olmalıdır. Eğer konuşurken kelimeler yarım kalıyor ve sık nefes alma ihtiyacı doğuyorsa tempo düşürülmelidir. Risk düzeyi yüksek olan veya ameliyat sonrası toparlanma evresindeki hastalar ise spora doğrudan hastane bünyesindeki kardiyak rehabilitasyon ünitelerinde, kalp ritimleri ekranlardan izlenerek ve sağlık profesyonellerinin eşliğinde başlarlar.

Kişiselleştirilmiş egzersiz reçetesi oluşturulurken dikkate alınan temel planlama kriterleri aşağıdaki gibidir:

• Egzersizin haftalık uygulanma sıklığı ve dinlenme günleri
• Efor testleriyle belirlenen güvenli hedef nabız aralığı
• Konuşma testi ve algılanan zorluk derecesine göre ayarlanan tempo
• Isınma ve soğuma evrelerini içeren ideal seans süresi
• Hastalığın türüne uygun olarak seçilen egzersiz branşı
• Kullanılan kalp ve tansiyon ilaçlarının nabız üzerindeki etkileri
• Yüksek riskli olgularda hastane içi gözetimli kardiyak rehabilitasyon desteği

Kalp Hastaları Hangi Sporu Yapamaz Diye Araştıranlar Egzersizi Hangi Belirtilerde Durdurmalıdır?

Kardiyoloji uzmanı tarafından tüm testleri yapılmış ve kendisine uygun güvenli bir yürüyüş veya egzersiz programı verilmiş bir bireyin bile, spor sırasında vücudunun verdiği sinyalleri dikkatle dinlemesi büyük önem taşır. Kalbin durumu günden güne, hava sıcaklığına, uykusuzluğa, strese veya alınan ilaçların saatine göre farklılık gösterebilir. Bir önceki gün çok rahat tamamlanan bir yürüyüş parkuru, soğuk ve rüzgarlı bir günde veya ağır bir yemek sonrasında kalbi beklenenden daha fazla yorabilir. Bu nedenle egzersiz sırasında vücutta olağan dışı bir değişiklik hissedildiğinde inatlaşmamak ve eforu sonlandırmak temel güvenlik kuralıdır.

Spor esnasında göğüs kafesinin ortasında başlayan, Sanki üzerine ağır bir taş oturmuş gibi hissedilen baskı, sıkışma, yanma veya bu hissin sol kola, omuza, sırta, boyna ve çeneye doğru yayılması kalp kasının o an yeterince kanlanamadığının en önemli işaretidir. Benzer şekilde yürüyüş temposuyla uyumsuz olarak aniden gelişen şiddetli nefes darlığı, kalbin pompalama kapasitesinin zorlandığını gösterir. Baş dönmesi, göz kararması, denge kaybı ve soğuk terleme ise beyne giden kan akışının azaldığına ve tansiyonun düştüğüne işaret eder. Ayrıca göğüste aniden başlayan düzensiz, tekleme tarzında veya çok hızlı çarpıntılar da tehlikeli bir ritim bozukluğunun habercisi olabilir. Bu belirtilerden herhangi biri hissedildiğinde aktivite o anda bırakılmalı, güvenli bir yere oturularak dinlenilmeli ve şikayetlerin devam etmesi halinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Egzersizin vakit kaybetmeden sonlandırılmasını ve tıbbi değerlendirme yapılmasını gerektiren uyarıcı belirtiler şunlardır:

• Göğüs ortasında hissedilen baskı, sıkışma veya yanma hissi
• Sol kola, omuza, sırta veya çeneye yayılan efor kaynaklı ağrılar
• Egzersiz temposuyla açıklanamayan ani ve şiddetli nefes darlığı
• Baş dönmesi, sersemlik hissi ve göz kararması
• Bayılacak gibi olma veya efor sırasında gelişen denge kaybı
• Vücudu aniden basan soğuk ve yapışkan terleme
• Göğüste aniden başlayan hızlı, düzensiz veya sarsıcı çarpıntılar

Kalp ve damar sağlığını korurken risklerden uzak kalmanın yolu, kulaktan dolma tavsiyelerle hareket etmekten değil her kalbin kendine özgü bir yapısı olduğunu bilmekten geçer. Ağır yük kaldırmalar, darbe riski taşıyan mücadele sporları ve sınırları zorlayan yarışmalar pek çok kalp rahatsızlığında ciddi tehlikeler oluştururken; doğru planlanmış, ölçülü ve düzenli egzersizler yaşam süresini ve kalitesini destekleyen en değerli yardımcılardan biridir.

Prof Dr Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.

Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.

Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.