Kardiyovasküler risk; hastanın yaş, cinsiyet, kan basıncı, sigara tüketimi ve kolesterol değerlerinin özel tıbbi algoritmalar aracılığıyla matematiksel bir orana dönüştürülmesiyle hesaplanır. Bu işlem gelecekteki kalp krizi olasılığını doğrudan yüzde olarak verir.
Standart tahliller riskin tamamını göstermeye yetmez. Kesin sonuçlar elde etmek için bireyin genetik altyapısı, ailesel hastalık geçmişi ve yaşam alışkanlıkları da bu denkleme mutlaka eklenir.
Sessizce ilerleyen damar sorunlarını henüz belirti vermeden saptamak sürecin en kritik noktasıdır. Detaylı fiziksel muayene bulguları ve damar yaşını gösteren yapısal incelemeler yardımıyla, başlangıçta elde edilen tahmini skor netleştirilir.
Son aşamada tüm bu veriler harmanlanarak kişiye özel bir koruma kalkanı oluşturulur. Doğru yöntemlerle yapılan bu değerlendirme, hayati damar tıkanıklıklarına karşı atılacak en güçlü adımdır.
Türkiye Toplumunda Kardiyovasküler Risk Neden Daha Yüksek Seyreder?
Bir risk hesaplama modelinin gerçek hayatta doğru tahminler yapabilmesi, o modelin uygulandığı toplumun sağlık alışkanlıklarına ve genetik yapısına doğrudan bağlıdır. Dünya Sağlık Örgütü ile Avrupa Kardiyoloji Derneği, ülkeleri kalp ve damar hastalıklarına bağlı kayıp oranlarına göre dört farklı risk bölgesine ayırarak inceler. Türkiye, yüz bin kişide yüz ellinin üzerinde seyreden kardiyovasküler kayıp oranlarıyla bu sınıflandırmada yüksek riskli ülkeler kümesinde yer almaktadır. Bu epidemiyolojik tablo Batı Avrupa veya Kuzey Amerika toplumları için geliştirilen standart yaklaşımların Türkiye’deki bireylere uyarlanırken daha dikkatli yorumlanmasını ve koruyucu önlemlerde daha sıkı eşik değerlerin gözetilmesini gerekli kılar.
Ülkemizdeki damar sağlığı dinamiklerinin Batı toplumlarından neden ayrıştığı, Türk Erişkinlerinde Kalp Hastalığı ve Risk Faktörleri çalışması gibi uzun yıllara yayılan geniş kapsamlı saha araştırmalarıyla oldukça net biçimde ortaya konulmuştur. Türkiye’de kalp ve damar hastalıklarının daha erken yaşlarda görülmesinin arkasında hem yaşam tarzı hem de genetik yatkınlıkların iç içe geçtiği özel bir tablo bulunur. Türk toplumunda damar iç yüzeyini yıpratan ve plak oluşumunu hızlandıran başlıca etkenler şunlardır:
- Yaygın tütün ürünleri kullanımı
- Genetik kökenli düşük HDL kolesterol
- Karın çevresinde yoğunlaşan yağlanma
- Erken yaşta başlayan metabolik bozukluklar
- Kontrolsüz seyreden şeker hastalığı
- Yetersiz fiziksel aktivite düzeyi
Özellikle iyi huylu kolesterol olarak bilinen koruyucu HDL düzeylerinin toplumumuzda yapısal olarak düşük seyretmesi, damar duvarından fazla kolesterolün temizlenme kapasitesini zayıflatır. Araştırma verileri, Türkiye’de diyabet yani şeker hastalığı varlığının koroner damar hastalığı gelişimini bağımsız olarak iki buçuk kata yakın artırdığını göstermektedir. Bunun yanı sıra bel çevresi genişliği, kan şekeri yüksekliği, tansiyon eğilimi ve kan yağlarındaki dengesizliğin bir arada bulunduğu metabolik sendrom tablosu da kritik bir uyarıcıdır. Erkeklerde elli yaş ve üzerinde metabolik sendrom bulunması, kadınlarda ise yine elli yaş ve üzerinde bu tabloya ek olarak toplam kolesterolün HDL kolesterole oranının beş ve üzerine çıkması, kişiyi doğrudan yüksek risk eşdeğeri konumuna taşır.
Modern Tıpta Kardiyovasküler Risk Nasıl Hesaplanır ve SCORE2 Modeli Neyi Değiştirir?
Geçmiş yıllarda kalp sağlığı taramalarında uzun süre Framingham modelleri ve klasik SCORE cetvelleri kullanılmıştır. Klasik hesaplama sistemleri kendi dönemleri için önemli katkılar sunmuş olsa da önemli bir eksikliği barındırmaktaydı. Eski algoritmalar yalnızca önümüzdeki on yıl içinde kalp ve damar hastalıklarına bağlı yaşam kaybı olasılığını hesaplıyor, ancak kişinin hayatta kaldığı fakat kalp kasının hasar gördüğü ölümcül olmayan kalp krizlerini ve felçleri denklemin dışında bırakıyordu. Oysa kalp krizi veya inme geçirip hayatta kalan bir bireyin yaşam kalitesi ciddi biçimde etkilenmekte ve uzun süreli kalp yetersizliği gibi tablolar gelişebilmektedir. Sadece yaşam kaybına odaklanmak, özellikle genç ve orta yaş grubundaki bireylerde gerçek tehlikenin olduğundan daha düşük tahmin edilmesine yol açabiliyordu.
Bu boşluğu doldurmak amacıyla Türk Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği kılavuzları tarafından güncel klinik standart olarak kabul edilen SCORE2 ve ileri yaş grubu için geliştirilen SCORE2-OP algoritmaları devreye alınmıştır. Kırk ile altmış dokuz yaş arasındaki bireylerde SCORE2, yetmiş ile seksen dokuz yaş arasındaki bireylerde ise SCORE2-OP modeli kullanılarak on yıllık süreçte hem ölümcül hem de ölümcül olmayan toplam damar olayı olasılığı birlikte hesaplanır. Bu güncel algoritmanın değerlendirmeye aldığı temel parametreler aşağıdaki gibidir:
- Bireyin kronolojik yaşı
- Biyolojik cinsiyet faktörü
- Aktif tütün kullanımı
- Sistolik yani büyük kan basıncı
- Non-HDL kolesterol konsantrasyonu
Elde edilen yüzdelik sonuçlar yorumlanırken her yaş grubuna aynı gözle bakılmaz; yaş ilerledikçe doğal risk arttığı için eşik değerler de yaşa göre kademelendirilir. Elli yaşın altındaki bir bireyde on yıllık riskin yüzde iki buçuğun altında olması düşük ve orta risk sayılırken, yüzde iki buçuk ile yedi buçuk arası yüksek risk, yüzde yedi buçuk ve üzeri ise çok yüksek risk olarak değerlendirilir. Elli ile altmış dokuz yaş grubunda bu sınırlar sırasıyla yüzde beşin altı, yüzde beş ile on arası ve yüzde on üzeri şeklinde güncellenir. Yetmiş yaş ve üzerindeki bireylerde ise yüzde yedi buçuğun altı düşük-orta, yüzde yedi buçuk ile on beş arası yüksek, yüzde on beş ve üzeri ise çok yüksek risk kategorisini temsil eder. Böylece genç bir bireydeki ufak bir risk artışının gözden kaçması önlenirken, ileri yaştaki bireylerde de yaşa bağlı doğal artışın abartılı ilaç yüküne dönüşmesi dengelenmiş olur.
Kolesterol Değerleri Kardiyovasküler Risk Hesaplamasında Nasıl Bir Rol Oynar?
Kardiyovasküler değerlendirmede uzun yıllar boyunca sadece toplam kolesterol veya tek başına kötü huylu LDL kolesterol değerlerine odaklanılmıştır. Ancak güncel SCORE2 modelinin getirdiği en önemli yeniliklerden biri, hesaplamada Non-HDL kolesterol parametresini merkeze koymasıdır. Non-HDL kolesterol, ek bir tahlil maliyetine gerek kalmadan, kan tahlilindeki toplam kolesterol rakamından koruyucu HDL kolesterolün çıkarılmasıyla kolayca elde edilen bir değerdir. Bu basit matematiksel fark, damar sağlığı açısından oldukça derin bir biyolojik gerçeği yansıtır.
Damar duvarının altına sızarak orada plak oluşturan ve zamanla damarı daraltan tek suçlu LDL kolesterol değildir. Kan dolaşımında trigliseridden zengin kalıntı lipoproteinler adı verilen ve en az LDL kadar damar sertliği yapma gücüne sahip olan başka yağ parçacıkları da dolaşır. Özellikle Türkiye gibi karbonhidrat tüketiminin, insülin direncinin ve trigliserid yüksekliğinin sık görüldüğü toplumlarda bu kalıntı partiküllerin miktarı oldukça fazladır. Damar duvarına zarar veren tüm bu parçacıkların ortak özelliği, yüzeylerinde Apolipoprotein B adı verilen özel bir taşıyıcı protein bulundurmalarıdır. Kan yağları profilinde hekimlerin incelediği başlıca bileşenler şunlardır:
- Toplam kolesterol düzeyi
- LDL kolesterol fraksiyonu
- HDL koruyucu kolesterol
- Açlık trigliserid değeri
- Non-HDL kolesterol toplamı
- Apolipoprotein B taşıyıcı partikülleri
Non-HDL kolesterol değeri, kanda bulunan ve Apolipoprotein B taşıyan tüm bu zararlı, plak yapıcı partiküllerin toplam yükünü tek bir rakam altında toplar. Sadece LDL kolesterole bakıldığında trigliserid yüksekliğinin yarattığı gizli damar hasarı gözden kaçabilirken, Non-HDL kolesterol kullanıldığında damar duvarındaki gerçek birikim potansiyeli çok daha isabetli bir şekilde ortaya çıkar.
Hangi Klinik Tablolarda Kardiyovasküler Risk Hesaplaması Yapılmadan Yüksek Risk Kabul Edilir?
Muayene odasında her hasta için puanlama tablolarına veya bilgisayar algoritmalarına başvurulmaz. Kardiyoloji uzmanı değerlendirmeye başlarken öncelikle matematiksel bir skorlamaya ihtiyaç duymayan, mevcut hastalıkları nedeniyle zaten damar yatağı tehdit altında olan bireyleri ayırt eder. Çünkü standart algoritmalar, henüz bilinen bir damar hastalığı veya ağır bir metabolik hasarı olmayan sağlıklı görünümlü bireylerde tarama yapmak için tasarlanmıştır.
Daha önce belgelenmiş bir aterosklerotik kalp ve damar hastalığı geçiren bireylerde risk artık bir tahmin olmaktan çıkmış, kanıtlanmış bir klinik duruma dönüşmüştür. Geçmişinde kalp krizi bulunan, kalp damarlarına balon veya stent uygulanan, koroner bypass ameliyatı geçiren, beynine pıhtı atması sonucu inme ya da geçici iskemik atak yaşayan veya bacak damarlarında darlık saptanan hastalar doğrudan çok yüksek risk grubunda ele alınır. Benzer şekilde şeker hastalığı on yılı aşmış olan ya da şeker hastalığına bağlı göz dibi, sinir ucu veya böbrek hasarı gelişmiş bireyler de puanlamaya gerek kalmadan üst risk basamaklarına dahil edilir. Algoritmik hesaplama yapılmaksızın doğrudan yüksek veya çok yüksek risk grubuna alınan klinik durumlar şunlardır:
- Geçirilmiş miyokard infarktüsü
- Koroner stent veya bypass geçmişi
- İskemik inme ve geçici felç öyküsü
- Periferik bacak damarı tıkanıklığı
- Aort anevrizması varlığı
- Hedef organ hasarlı diyabet
- Ailesel hiperkolesterolemi tablosu
- İleri evre kronik böbrek hastalığı
Ailesel hiperkolesterolemi olarak adlandırılan ve genetik geçiş nedeniyle kötü huylu LDL kolesterolün yüz doksan miligram/desilitre ve üzerinde seyrettiği bireyler, doğdukları andan itibaren yüksek kolesterol yüküne maruz kaldıkları için yaşları genç olsa bile yüksek riskli kabul edilirler. Ayrıca böbreklerin kanı süzme hızını gösteren tahmini glomerüler filtrasyon değerinin otuzun altına indiği ileri evre böbrek yetmezliği hastalarında da damar duvarındaki kireçlenme ve sertleşme süreci çok hızlı ilerlediğinden, bu kişiler doğrudan yoğun koruma programına alınırlar.
Standart Tahliller Dışındaki Biyobelirteçler Kardiyovasküler Risk Tablosunu Nasıl Etkiler?
Algoritmik puanlama sistemleri toplum genelinde oldukça güvenilir bir yol haritası çizse de bazı bireylerde tek başına yeterli olmayabilir. Özellikle kırklı yaşların başında olan sigara içmeyen ve tansiyonu normal seyreden bir kişide kağıt üzerindeki skor düşük çıkabilir; ancak bu kişinin damarlarında ailesel veya biyokimyasal nedenlerle sessiz bir hasar ilerliyor olabilir. Bu gibi durumlarda geleneksel parametrelerin açıklayamadığı gizli yükü netleştirmek için bağımsız biyobelirteçler ve risk değiştirici klinik faktörler devreye sokulur.
Bu eksenlerin başında vücuttaki sessiz, düşük dereceli iltihaplanma süreci gelir. Damar sertliği sadece boruların içinde yağ birikmesi değil aynı zamanda damar duvarının kronik bir iltihabi reaksiyonudur. Kanda bakılan yüksek duyarlıklı C-reaktif protein değerinin iki miligram/litrenin üzerinde saptanması, damarların iç yüzeyini döşeyen endotel tabakasının huzursuz olduğunu ve mevcut plakların çatlamaya yatkın hale geldiğini gösteren önemli bir işarettir. Diğer yandan böbrekler, kalp ve damar sisteminin adeta aynası gibidir. Böbrek süzme hızının altmışın altına düşmesi veya spot idrar tahlilinde albümin/kreatinin oranının otuz miligram/gram sınırını aşması, vücuttaki kılcal damar ağında yaygın bir iç yüzey hasarı başladığını belgeler ve hastanın risk kategorisini bir üst basamağa taşır. Standart hesaplamayı yeniden şekillendiren başlıca biyokimyasal ve klinik değiştiriciler aşağıdaki gibidir:
- Yüksek duyarlıklı CRP yüksekliği
- İdrarda mikroalbümin kaçağı
- Orta düzeyde böbrek fonksiyon kaybı
- Birinci derece akrabada erken kalp krizi
- Gebelik hipertansiyonu öyküsü
- Preeklampsi yani gebelik zehirlenmesi
- Erken menopoz tablosu
- Kronik iltihabi romatizmal hastalıklar
Aile öyküsü bu noktada çok güçlü bir ipucudur. Anne, baba veya kardeş gibi birinci derece akrabalarda erkeklerde elli beş, kadınlarda ise altmış beş yaşından önce kalp damar hastalığı ortaya çıkmışsa, bireyin genetik olarak hassas bir damar yapısına sahip olduğu anlaşılır. Kadın hastalar için gebelik dönemi de gelecekteki kalp sağlığının bir ön testi niteliğindedir; hamilelik sırasında yaşanan tansiyon yükselmeleri veya preeklampsi öyküsü, yıllar sonra gelişebilecek damar sertliğinin erken uyarıcıları olarak değerlendirmeye eklenir.
Genetik Bir Faktör Olan Lipoprotein(a) Kardiyovasküler Risk Üzerinde Nasıl Etki Gösterir?
Son yıllarda kardiyoloji dünyasında üzerinde en çok durulan genetik belirteçlerin başında Lipoprotein(a) molekülü gelir. Standart kolesterol panellerinde otomatik olarak çıkmayan ve özel olarak istenmesi gereken bu parametre, kötü huylu LDL kolesterol parçacığına apolipoprotein(a) adı verilen kuyruk benzeri bir protein yapısının sıkıca bağlanmasıyla oluşur. Tamamen anne ve babadan alınan genlerle belirlenen bu molekül, damar sağlığı üzerinde hem plak yapıcı hem de pıhtı oluşumunu kolaylaştırıcı çift yönlü bir etki gösterir.
Lipoprotein(a) molekülünün uzantısı olan protein zinciri, vücudumuzda oluşan pıhtıları doğal yoldan eritmekle görevli plazminojen maddesine yapısal olarak çok benzer. Bu benzerlik nedeniyle pıhtı eritici sistemin yerine geçerek doğal pıhtı çözülmesini yavaşlatır ve damar içinde tromboz yani pıhtılaşma eğilimini artırır. Aynı zamanda üzerinde taşıdığı okside fosfolipidler adı verilen yıpranmış yağ molekülleri, damar iç yüzeyinde sürekli bir iltihabi reaksiyonu körükler ve kalbin ana çıkış kapağı olan aort kapağında kireçlenme sürecini hızlandırır. Lipoprotein(a) yüksekliğinin damar ve kapak yapısında tetikleyebildiği başlıca süreçler şunlardır:
- Hızlanmış aterosklerotik plak gelişimi
- Doğal pıhtı eritme sisteminin yavaşlaması
- Damar iç yüzeyinde endotel hasarı
- Kalsifik aort kapak darlığı
- Erken yaşta koroner arter hastalığı
Bu parametrenin kan düzeyi çocukluk çağından itibaren sabitlenir ve yaşam boyu anlamlı bir dalgalanma göstermez. Bu nedenle güncel tıp kılavuzları, her erişkin bireyin hayatında en az bir kez Lipoprotein(a) ölçümü yaptırmasını önermektedir. Kandaki düzeyin elli miligram/desilitrenin (veya yüz beş ile yüz yirmi beş nanomol/litrenin) üzerinde çıkması bağımsız bir risk artışına işaret ederken, yüz seksen miligram/desilitreyi aşan çok yüksek değerler kişiyi doğuştan ailesel yüksek kolesterollü hastalarla benzer bir tehlike potansiyeline sokar. Diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzı adımları Lipoprotein(a) düzeyini pek düşüremediği için, bu genetik yükü taşıyan bireylerde kardiyologlar diğer tüm değiştirilebilir faktörleri ve özellikle LDL kolesterol hedeflerini çok daha sıkı sınırlara çekerek damarları korumaya alırlar.
Görüntüleme Yöntemleri ve Kalsiyum Skorlaması Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesini Nasıl Netleştirir?
Kağıt üzerindeki algoritmalar ne kadar gelişmiş olursa olsun, sonuçta binlerce kişinin istatistiksel ortalamasına dayanan bir olasılık hesabı sunarlar. Oysa klinik pratikte en önemli aşama, bu teorik olasılığın hastanın kendi damar duvarındaki gerçek durumla örtüşüp örtüşmediğini görmektir. Özellikle SCORE2 hesaplamasında orta risk grubunda çıkan veya ilaç tedavisine başlanıp başlanmaması konusunda sınırda kalan, şikayeti olmayan bireylerde girişimsel olmayan görüntüleme yöntemleriyle riskin yeniden sınıflandırılması yoluna gidilir.
Bu aşamada başvurulan en değerli yöntemlerden biri Koroner Arter Kalsiyum skorlamasıdır. Damardan herhangi bir boyalı ilaç yani kontrast madde verilmeden ve oldukça düşük bir radyasyon dozuyla (bir ile üç milisievert civarında) birkaç saniye içinde çekilen bu özel kalp tomografisi, kalbi besleyen damarların duvarındaki kireçlenmiş plak miktarını sayısal olarak ölçer. Agatston skoru adı verilen bu ölçüm, damardaki toplam aterosklerotik yükü ve gelecekteki kalp krizi olasılığını doğrudan yansıtır.
Agatston kalsiyum skorunun sıfır çıkması, koroner damarlarda saptanabilir düzeyde kireçlenmiş bir plak bulunmadığını ve önümüzdeki yıllarda kalp krizi geçirme ihtimalinin oldukça düşük olduğunu gösterir; kişide diyabet veya ağır sigara kullanımı yoksa ömür boyu sürecek kolesterol ilacı tedavisi çoğu zaman ertelenerek yaşam tarzı takibi yapılır. Skorun bir ile doksan dokuz arasında saptanması damarlarda hafif düzeyde plak birikiminin başladığını haber verir ve LDL kolesterolün yüz miligram/desilitrenin altına çekilmesi gündeme gelir. Skor yüz ile iki yüz doksan dokuz arasına ulaştığında artık orta-yüksek düzeyde bir plak yükü söz konusudur; hastanın risk kategorisi bir üst basamağa çıkarılır, statin grubu koruyucu ilaçlar planlanır ve LDL hedefi yetmişin altına indirilir. Üç yüz veya dört yüzün üzerindeki skorlar ise damarlarda yaygın bir sertleşme bulunduğunu gösterir ki bu durumda hasta şikayeti olmasa bile çok yüksek riskli kabul edilerek LDL hedefi elli beşin altına çekilir ve yoğun koruyucu tedavi düzenlenir.
Bununla birlikte kalsiyum skorunu yorumlarken uzmanların dikkate aldığı iki önemli klinik incelik vardır. İlki, çok genç bireylerde veya yoğun sigara içenlerde oluşan erken evre plakların henüz kalsiyum içermeyen, yumuşak ve yağdan zengin plaklar olmasıdır. Bu yumuşak plaklar tomografide kireç olarak görünmediği için skor sıfır çıksa bile yüksek klinik şüphe varsa hekim ek değerlendirmelerden vazgeçmez. İkinci önemli nokta ise halihazırda statin grubu kolesterol ilacı kullanan hastalarda kontrol amaçlı tekrar kalsiyum skoru çekilmemesidir. Çünkü kolesterol ilaçları damardaki tehlikeli yumuşak plağın içindeki yağı çekip plağı iyileştirirken, orayı sağlamlaştırmak için dokunun kireçlenmesini artırır. Yani ilaç plağı güvenli hale getirirken sayısal kalsiyum skorunu yükseltir; bu durum hastalığın ilerlediği anlamına gelmediği için ilaç kullananlarda seri kalsiyum takibi tercih edilmez. Gizli damar hasarını ve kalp üzerindeki yükü saptamak için kullanılan başlıca girişimsel olmayan yöntemler şunlardır:
- Koroner arter kalsiyum skorlaması
- Karotis şahdamarı ultrasonografisi
- Transtorasik kalp ekokardiyografisi
- Eforlu elektrokardiyografi testi
- Stres ekokardiyografi incelemesi
Kalp tomografisinin yanı sıra boyundaki şahdamarlarına yapılan ultrason incelemesinde damar boşluğuna doğru uzanan plakların görülmesi de sistemik damar sertliğinin doğrudan kanıtı sayılır. Standart kalp ultrasonu olan ekokardiyografi ile kalp kasındaki kalınlaşmalar ve gevşeme bozuklukları incelenerek yüksek tansiyonun kalpte bıraktığı izler aranır. Efor testlerinde ise kalbin yük altındaki kanlanma rezervi ölçülür; özellikle üç metabolik eşdeğer gibi düşük bir iş yükünde göğüs ağrısı veya EKG değişikliği ortaya çıkması, birden fazla damarda ciddi darlık olabileceğine dair önemli bir ipucu verir.
Belirlenen Kardiyovasküler Risk Düzeyine Göre Kolesterol ve Tansiyon Hedefleri Nasıl Planlanır?
Tüm bu detaylı analizlerin, kan testlerinin ve görüntülemelerin temel amacı, hastayı kalp krizi ve felçten koruyacak en uygun tedavi basamağına yerleştirmektir. Laboratuvar kağıtlarında yazan standart “normal” kolesterol aralıkları herkes için geçerli değildir; her bireyin güvenli kolesterol ve tansiyon sınırı kendi risk kategorisine göre terzi işi gibi ayrı ayrı belirlenir. Avrupa Kardiyoloji Derneği, Avrupa Ateroskleroz Derneği ve Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği uzlaşı kılavuzları bu hedefleri net çerçevelere oturtmuştur.
Düşük risk grubunda yer alan, ek hastalığı bulunmayan ve SCORE2 skoru yüzde ikinin altında olan bireylerde LDL kolesterolün yüz on altı, Non-HDL kolesterolün ise yüz kırk beş miligram/desilitrenin altında kalması yeterli görülür. Orta risk grubuna geçildiğinde, yani skor yüzde iki ile on arasında olduğunda, on yıldan kısa süreli genç diyabetlilerde veya kalsiyum skoru bir ile doksan dokuz arasında çıkanlarda hedef LDL yüzün altına, Non-HDL ise yüz otuzun altına çekilir. Yüksek riskli bireylerde (skorun yüzde on ile yirmi arasında olması, LDL değerinin yüz doksanı aşması veya kalsiyum skorunun yüz ile iki yüz doksan dokuz arasında saptanması durumunda) LDL kolesterolün hem başlangıç değerine göre en az yarı yarıya düşürülmesi hem de yetmiş miligram/desilitrenin altına indirilmesi, Non-HDL değerinin ise yüzün altında tutulması hedeflenir.
Çok yüksek risk grubunda yer alan, geçmişte kalp krizi veya inme geçirmiş, ileri böbrek yetmezliği olan SCORE2 skoru yüzde yirmiyi aşan ya da kalsiyum skoru üç yüzün üzerinde bulunan hastalarda damar duvarı çok hassas olduğu için LDL hedefi elli beş miligram/desilitrenin altına, Non-HDL hedefi ise seksen beşin altına indirilir. Hatta tolere edilebilen en güçlü ilaç tedavisine rağmen iki yıl içinde tekrarlayan damar tıkanıklığı yaşayan ekstrem riskli hastalarda LDL kolesterolün kırkın, Non-HDL kolesterolün ise yetmişin altına çekilmesi amaçlanır.
Hesaplanan risk düzeyi sadece kolesterolü değil yüksek tansiyon tedavisinin ne zaman ve nasıl başlayacağını da doğrudan belirler. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu ilkelerine göre, kırk ile yetmiş dokuz yaş arasında olup SCORE2 skoru yüzde on beşin üzerinde çıkan veya ileri yaşta SCORE2-OP skoru yüzde yirmiyi aşan bireylerde, tansiyon evre bir düzeyinde (büyük tansiyon yüz kırk ile yüz elli dokuz, küçük tansiyon doksan ile doksan dokuz milimetre cıva arasında) olsa bile yaşam tarzı değişikliklerinin sonucunu görmek için aylarca beklenmez; yaşam tarzı adımlarıyla eş zamanlı olarak doğrudan kombine tansiyon ilaçlarına başlanması önerilir. Tıbbi tedavinin başarısını destekleyen ve damar iç yüzeyini koruyan temel yaşam tarzı adımları şunlardır:
- Zeytinyağı ve sebze ağırlıklı beslenme
- Tütün ve dumanından uzak durulması
- Sofrada tuz kısıtlaması yapılması
- Haftada en az yüz elli dakika yürüyüş
- Bel çevresi inceliğinin korunması
- Düzenli ve dinlendirici gece uykusu
Bütüncül Uzman Muayenesi Kardiyovasküler Risk Yönetimi Açısından Neden İnternet Hesaplamalarından Farklıdır?
Günümüzde internet üzerindeki hazır hesaplama araçlarına yaş, cinsiyet ve kolesterol değerlerini girerek saniyeler içinde bir risk yüzdesi elde etmek mümkündür. Ancak kardiyovasküler riskin gerçek anlamda belirlenmesi, ne bu basit çevrimiçi cetvellerin ne de laboratuvar sonuç kağıdındaki tek bir yüksek değerin sınırlarına sığabilir. Standart denklemler kişiyi geniş bir nüfusun istatistiksel ortalaması olarak görürken, uzman değerlendirmesi o kişinin damar duvarının biyolojik yaşını, plakların yapısını, genetik mirasını ve organların bu yüke verdiği yanıtı bir araya getirir.
Kapsamlı bir kardiyolojik değerlendirmenin en büyük kazanımı, tedaviyi kişiselleştirerek hem gereksiz ilaç kullanımını hem de gecikmiş teşhisleri önlemesidir. Örneğin sadece kan kolesterolü biraz yüksek olduğu için internetteki tabloda orta-yüksek riskli görünen bir kişinin koroner kalsiyum skoru sıfır çıktığında ve şahdamarı ultrasonu temiz olduğunda, bu kişinin yıllarca gereksiz yere ilaç kullanmasının önüne geçilebilir. Tam tersine, kolesterolü normal görünen, spor yapan ve kağıt üzerinde düşük riskli çıkan bir bireyde yüksek Lipoprotein(a) düzeyi, aile öyküsü veya tomografide sessizce birikmiş yüksek kalsiyum skoru saptandığında, erken başlanan koruyucu adımlarla gelecekteki bir kalp krizi veya inme büyük ölçüde engellenebilir. Bireyselleştirilmiş ve güvenilir bir kalp koruma stratejisini oluşturan temel klinik bileşenler aşağıdaki gibidir:
- Güncel algoritmik skorlama modelleri
- Genetik ve iltihabi kan belirteçleri
- Böbrek ve metabolik fonksiyon analizleri
- Girişimsel olmayan damar görüntülemeleri
- Kişiye özel ilaç ve yaşam planı
Damar sağlığını korumak, hastalık ortaya çıktıktan sonra daralan damara stent takmaktan çok, o damarın hiç daralmamasını sağlayacak öngörüyü ortaya koyabilmektir. İstatistiksel risk skorlarının uzman hekim tarafından güncel kılavuz ilkeleri, ileri görüntüleme bulguları ve kişinin metabolik profiliyle harmanlanarak klinik karara dönüştürülmesi, sağlıklı ve uzun bir yaşamın en güçlü dayanağını oluşturur.
Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.
Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.
Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.
Adana'daki Kliniğimizin Konumu