Girişimsel Kardiyoloji Nedir? Ameliyatsız Kalp Tedavileri

Girişimsel kardiyoloji, kalp ve damar hastalıklarının göğüs kafesi açılmadan, kateter adı verilen ince borucuklar yardımıyla damar içinden tedavi edilmesini sağlayan tıbbi uzmanlık alanıdır. Ameliyatsız kalp tedavileri olarak da bilinen bu yöntemler büyük cerrahi kesiler yerine el bileği veya kasıktan açılan minik bir giriş yoluyla kalbe doğrudan müdahale etme imkanı sunar. Temelinde hastanın vücut bütünlüğünü bozmadan, iyileşme süresini kısaltarak kalp krizinden yapısal bozukluklara kadar geniş bir yelpazede çözüm üretmek yatar. Modern tıp dünyasında cerrahiye en güçlü alternatif olan bu disiplin, yüksek riskli operasyonları iğne deliği hassasiyetinde müdahalelere dönüştürerek hasta konforunu en üst seviyeye taşır.

Girişimsel Kardiyoloji Hangi Hastalıkların Tedavisini Kapsar?

İnsan kalbi, mükemmel işleyen bir su tesisatı, kusursuz açılıp kapanan kapılar ve harika bir elektrik şebekesinden oluşan muazzam bir ev gibidir. Girişimsel kardiyoloji, bu evin tüm bu sistemlerinde meydana gelen arızaları dışarıdan duvarları yıkmadan onarma işlemidir. Çok ince, uzun ve esnek yapıdaki tüpler olan kateterler kullanılarak damar içinden ilerlenir ve sorunlu bölgeye ulaşılarak müdahale edilir. Sadece daralmış olan kalp damarlarının açılması değil aynı zamanda yaşa bağlı olarak kireçlenen ve görevini yapamayan kalp kapakçıklarının değiştirilmesi de bu alanın içindedir. Ayrıca kalbin odacıkları arasında doğuştan gelen ve ilerleyen yaşlarda tehlike yaratan deliklerin kapatılması işlemi de yine aynı yöntemlerle gerçekleştirilir. Kalbin elektrik sistemindeki hatalı sinyallerin neden olduğu ritim bozuklukları, radyofrekans enerjisi veya özel dondurma teknikleri kullanılarak kalıcı olarak düzeltilebilir. Üstelik bu alan sadece kalp ile sınırlı kalmaz; bacakları besleyen damarlardaki daralmalar ve hatta ilaçla bir türlü düşürülemeyen inatçı yüksek tansiyon sorunları da bu geniş tedavi yelpazesinde kendisine yer bulur.

Girişimsel kardiyolojinin odaklandığı temel sorunlar şunlardır:

• Koroner arter tıkanıklıkları
• Kalp kapağı darlıkları
• Kalp kapağı yetmezlikleri
• Doğuştan gelen kalp delikleri
• Kalp ritim bozuklukları
• Dirençli yüksek tansiyon
• Bacak damarı daralmaları

Açık Kalp Ameliyatı İle Girişimsel Kardiyoloji Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

Açık kalp ameliyatları ile ameliyatsız kalp tedavileri, aslında aynı hedefe doğru çok farklı yollardan yürüyen iki ayrı yaklaşımdır. Geleneksel açık ameliyatlarda, göğüs kafesinin ortasındaki kemik kesilerek açılır. Bu işlem sırasında kalbin hareketlerini durdurmak ve kan dolaşımını sağlamak için hasta bir kalp-akciğer makinesine bağlanır. Doğal olarak bu durum vücut için büyük bir travmadır ve işlem sonrasında kemiğin kaynaması, yaraların iyileşmesi haftalar hatta aylar alabilir. Girişimsel yöntemlerde ise vücuda dışarıdan yapılan müdahale, kan aldırmak için kullanılan iğnelerden biraz daha kalın bir iğne ile damara girmekten ibarettir. Göğüs kafesi bütünlüğünü korur, kalp kendi ritminde atmaya devam eder ve herhangi bir makineye bağlanma ihtiyacı duyulmaz. Bu büyük fark, özellikle ileri yaştaki hastalar veya başka ciddi sağlık sorunları nedeniyle açık ameliyat masasına yatması riskli olan kişiler için hayati bir avantaj sağlar. Ayrıca açık ameliyatlar sonrasında yoğun bakımda günlerce kalınması gerekirken, ameliyatsız yöntemlerde hasta genellikle birkaç saat içinde normal odasına alınır ve çok kısa bir süre sonra kendi başına yemek yiyip yürüyebilir duruma gelir.

Bu iki yöntem arasındaki temel uygulama farkları şunlardır:

• Göğüs kafesinin açılmaması
• Lokal anestezi uygulanması
• Kalp makinesine bağlanılmaması
• Kan nakli ihtiyacının azalması
• Hastanede yatış süresinin kısalması
• İyileşme sürecinin hızlanması

Girişimsel Kardiyolojide Anjiyo Dışında Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?

Kalp damarlarının durumunu anlamak için uzun yıllardır kullanılan en bilindik yöntem standart koroner anjiyografidir. Anjiyo sırasında damar içine özel bir boyalı madde verilir ve röntgen ışınları yardımıyla damarın içinden geçen kanın bir nevi gölgesi veya silueti elde edilir. Ancak bu gölge, her zaman içerideki gerçeği yansıtmayabilir. Damarın iç duvarında biriken kolesterol plağının yapısı, bu plağın ne kadar kireçlendiği veya damarı incelten gizli yırtıkların olup olmadığı sadece dışarıdan bakılarak anlaşılamaz. İşte işlemin kusursuz olmasını sağlamak için çok daha ileri ve damar içinden görüntüleme yapan teknolojiler geliştirilmiştir. Bu teknolojiler sayesinde damarın içine yerleştirilen kameralar veya ses dalgaları yayan cihazlar ile sorunlu bölge adeta bir mikroskop altındaymış gibi incelenir. Böylece takılacak stentin boyutu, damara oturup oturmadığı ve plağın tehlike derecesi hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde netleşir. Bu hassas yaklaşım işlemin başarısını artırırken, hastanın gelecekte aynı damardan tekrar sorun yaşama ihtimalini de en aza indirir.

Kullanılan ileri teknoloji görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Standart koroner anjiyografi
• İntravasküler ultrason
• Optik koherens tomografi

Kalp Damarındaki Her Darlık İçin Girişimsel Kardiyoloji Stent Gerektirir mi?

Toplumda çok yaygın olan bir düşünce vardır; anjiyo sonucunda damarda bir darlık tespit edildiyse, o damarın mutlaka stent takılarak açılması gerektiği sanılır. Oysa durum her zaman böyle değildir. Bir damarda kolesterol birikimine bağlı olarak bir daralma meydana gelmiş olabilir, ancak bu daralma kalbin ihtiyaç duyduğu kanın geçişine gerçekten engel oluyor mu? Asıl sorulması gereken ve tedavinin kaderini belirleyen soru budur. Bazen bir damarda darlık görünse de kan o bölgeden hiçbir basınca maruz kalmadan rahatça akıp gidebilir. Bu durumda o damara dışarıdan bir metal kafes yerleştirmek, hastaya fayda sağlamaktan çok gereksiz bir risk almak anlamına gelir. Bu kritik ayrımı yapabilmek için damar içindeki kan basıncını ölçen çok özel ve ince sensörlü teller kullanılır. Bu teller, daralmış bölgenin öncesindeki ve sonrasındaki kan basıncını ölçerek karşılaştırır. Eğer darlık bölgesinde kan akışı ciddi şekilde yavaşlıyor ve basınç düşüyorsa, o bölgeye müdahale edilmesi şarttır. Ancak basınçta bir düşme yoksa, sadece doğru ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile hastayı takip etmek çok daha güvenli ve doğru bir tıbbi yaklaşımdır.

Stent takılmasının gerekmeyebileceği durumlar şunlardır:

• Kan akışını bozmayan darlıklar
• Kalp kasında oksijensizlik yaratmayan plaklar
• Sadece ilaçla yönetilebilecek durumlar
• Şikayete yol açmayan eski tıkanıklıklar

Girişimsel Kardiyolojide Balon ve Stent İşlemleri Adım Adım Nasıl Yapılır?

Kalbi besleyen koroner arterlerdeki tıkanıklıkların açılması, ameliyatsız kalp tedavilerinin en sık uygulanan ve en çok hayat kurtaran bölümüdür. Bu işlemler genellikle hastanın el bileğindeki atardamar kullanılarak yapılır. Geçmişte kasık bölgesi daha sık tercih edilirdi, ancak bilek bölgesinin kullanılması işlem sonrasında hastanın hemen ayağa kalkabilmesi ve kanama riskinin neredeyse yok denecek kadar az olması nedeniyle büyük bir devrim yaratmıştır. İşlem tamamen uyanık olan hastanın bilek bölgesinin lokal anestezi ile uyuşturulmasıyla başlar. Sadece bir iğne batması hissi dışında herhangi bir ağrı veya acı duyulmaz. Ardından, damar içine çok ince ve esnek bir kılavuz tel yerleştirilir. Bu tel, tıkanıklık bölgesini güvenle aşarak adeta bir ray sistemi kurar. Daha sonra sönük haldeki bir balon bu tel üzerinden ilerletilerek darlığın tam ortasına yerleştirilir ve dışarıdan verilen basınçla şişirilir. Balon şiştiğinde, damarı tıkayan kireç ve yağ tabakaları damar duvarına doğru ezilerek kanın geçmesi için geniş bir yol açılır. Ancak damarın tekrar eski haline dönüp kapanmaması için, bu yeni açılan yolu destekleyecek iskelet benzeri metal bir kafes, yani stent o bölgeye yerleştirilerek işlem tamamlanır.

Balon ve stent işlemlerinin temel adımları şunlardır:

• Bilek veya kasık bölgesinin uyuşturulması
• Kılavuz telin damara yönlendirilmesi
• Balon ile daralmış plağın ezilmesi
• Metal stentin damar duvarına yerleştirilmesi
• Damar açıklığının kontrol edilmesi

Girişimsel Kardiyolojide Kullanılan Stent Tipleri Nelerdir?

Stent teknolojisi, tıbbın en hızlı gelişen mühendislik alanlarından biridir. İlk kullanılmaya başlandıkları yıllarda stentler sadece metalden oluşan basit kafes yapılarıydı. Bu çıplak metal stentler damarın kapanmasını engelliyordu, ancak vücudun iyileşme süreci sırasında metalin üzerini kaplamaya çalışan hücreler bazen aşırı çoğalarak damarın içinin tekrar daralmasına yol açabiliyordu. Bu istenmeyen durumu önlemek amacıyla bilim insanları, üzerlerinde özel ilaçlar barındıran stentler geliştirdiler. İlaç kaplı stentler, damar duvarına yerleştikten sonra aylar boyunca çok yavaş ve kontrollü bir şekilde etrafa ilaç salgılamaya başlar. Bu ilaçlar, hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalmasını durdurarak stentin içinin ayna gibi pürüzsüz kalmasını sağlar ve tekrar daralma riskini çok büyük oranda ortadan kaldırır. Günümüzde farklı vücut yapılarına ve farklı tıkanıklık türlerine uygun olarak tasarlanmış çok çeşitli stent teknolojileri mevcuttur. Hangi stentin kullanılacağı, hastanın damar çapına, hastalığın derecesine ve kişinin ek sağlık sorunlarına bakılarak tamamen hastaya özel olarak belirlenir.

Günümüzde tercih edilen başlıca stent türleri şunlardır:

• İlaç salınımlı stentler
• Çıplak metal stentler
• Eriyen iskelet yapılı stentler

Girişimsel Kardiyoloji İleri Yaşlı Hastalarda Kalp Kapaklarını Nasıl Değiştirir?

Kalp kapakları, kalbin her atışında açılıp kapanarak kanın doğru yönde akmasını sağlayan hayati kapılardır. Özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte vücudun en çok çalışan kapısı olan aort kapağı üzerinde kalsiyum birikmeye başlar ve kapak kireçlenerek daralır. Bu durum kalbin kanı vücuda pompalarken aşırı zorlanmasına, hastanın merdiven çıkarken nefes nefese kalmasına ve göğsünde şiddetli bir baskı hissetmesine neden olur. Yakın zamana kadar bu sorunun tek çözümü, yaşlı hastanın göğsünü açarak kapağı cerrahi olarak değiştirmekti. Ancak pek çok yaşlı hasta, eşlik eden akciğer veya böbrek hastalıkları nedeniyle bu büyük ameliyatı kaldıramayacak durumdaydı. İşte tam bu noktada geliştirilen ameliyatsız kapak değişimi yöntemi, bu hastalar için adeta mucizevi bir çözüm olmuştur. Kasıktaki damardan çok ince bir boruyla girilerek, sığır veya domuz kalp zarından özel olarak üretilmiş yeni ve biyolojik bir kapak kalbe kadar ilerletilir. Eski, kireçlenmiş kapağın tam içine yerleştirilen bu yeni kapak anında genişleyerek açılır, eski kapağı duvarlara doğru ezer ve saniyeler içinde görevi devralır. Hasta uyanıkken yapılan bu işlem sayesinde, yaşlı bireyler birkaç gün içinde hastaneden yürüyerek çıkabilir hale gelirler.

Bu ameliyatsız kapak değişiminden en çok fayda gören gruplar şunlardır:

• İleri yaş grubundaki hastalar
• Kronik akciğer hastaları
• Böbrek yetmezliği bulunan kişiler
• Önceden açık kalp ameliyatı geçirmiş hastalar

Girişimsel Kardiyoloji Mitral ve Triküspit Kapak Kaçaklarını Nasıl Çözer?

Kalpteki kapak sorunları sadece daralma şeklinde görülmez; bazen de kapaklar kapanamaz ve kanın geldiği yöne doğru geriye kaçmasına neden olur. Bu duruma tıp dilinde kapak yetmezliği adı verilir. Kalbin sol tarafında bulunan mitral kapak ve sağ tarafında bulunan triküspit kapakta görülen kaçaklar, zamanla kalbin aşırı büyümesine ve akciğerlerde sıvı birikmesine yol açarak ciddi kalp yetmezliği tabloları yaratır. Hastalar geceleri nefes darlığı ile uyanır, bacaklarında ve karın bölgelerinde ciddi şişlikler meydana gelir. Bu hastalar için de açık cerrahiye çok güçlü alternatifler geliştirilmiştir. Mandallama adı verilen özel bir yöntemle, yine damar içinden kalbe ulaşılarak, kapanmayan kapak yaprakçıkları çok küçük ve özel bir klips yardımıyla birbirine tutturulur. Bu küçük mandal, kapağın açıklığını kontrol altına alır ve kanın geriye kaçışını anında durdurur. Herhangi bir kesi yapılmadan gerçekleştirilen bu düzeltme işlemi, hastanın kalp yetmezliği şikayetlerini çok hızlı bir şekilde hafifletir ve yaşam kalitesini gözle görülür biçimde artırır. Böylece hastaların sürekli hastaneye yatarak sıvı atıcı tedaviler alma ihtiyacı da büyük ölçüde azalmış olur.

Kapak kaçaklarının neden olduğu ve tedaviyle düzelen sorunlar şunlardır:

• Geceleri nefes darlığı ile uyanma
• Düz yatarken boğulma hissi
• Ayak bileklerinde şişlik
• Karın bölgesinde sıvı toplanması
• Günlük işlerde çabuk yorulma

Girişimsel Kardiyoloji Doğuştan Gelen Kalp Deliklerini Ameliyatsız Nasıl Kapatır?

Bazı insanlar, kalplerinin sağ ve sol odacıklarını birbirinden ayıran duvarda bir delik veya açıklıkla doğarlar. Bu delikler, temiz kan ile kirli kanın birbirine karışmasına ve ilerleyen yıllarda kalbin sağ tarafının aşırı yorulmasına neden olur. Daha da kötüsü, bu küçük açıklıklar bazen vücudun başka bir yerinde oluşan minik bir pıhtının filtrelenmeden doğrudan beyne gitmesine ve genç yaşta nedeni anlaşılamayan felç olaylarının yaşanmasına zemin hazırlayabilir. Eskiden bu deliklerin kapatılması için mutlaka göğsün yarılması ve yamanması gerekirdi. Günümüzde ise bu işlem adeta bir şemsiyenin açılması kadar basit bir mantıkla ve ameliyatsız olarak çözülebilmektedir. Kasıktan girilerek deliğin olduğu bölgeye ulaştırılan özel alaşımlı, esnek ve çift diskli bir cihaz deliğin içinden geçirilir. Cihazın bir tarafı deliğin sağında, diğer tarafı solunda açılarak deliği sandviç gibi sıkıştırır ve tamamen kapatır. İşlem sadece birkaç saat sürer ve hasta ertesi gün taburcu edilir. Zamanla vücudun kendi hücreleri bu cihazın üzerini kaplayarak onu bedenin doğal bir parçası haline getirir.

Ameliyatsız yöntemlerle kapatılabilen başlıca yapısal boşluklar şunlardır:

• Kulakçıklar arası delikler
• Karıncıklar arası delikler
• Pıhtı geçişine izin veren açıklıklar
• Kalp içinde pıhtı üreten kör keseler

Girişimsel Kardiyoloji Çarpıntı ve Ritim Bozukluklarını Nasıl Tedavi Eder?

Kalp, sürekli ve düzenli atmasını sağlayan kusursuz bir elektrik ağına sahiptir. Ancak bazen bu elektrik yollarında kısa devreler oluşur veya kalbin içinde olmaması gereken ekstra elektrik üretim merkezleri ortaya çıkar. Bu durum kalbin aniden çok hızlı atmasına, teklemelere veya tamamen düzensiz ve kaotik bir ritme girmesine neden olur. Çarpıntı atakları hastaların hayat kalitesini ciddi şekilde bozar ve sürekli bir endişe hali yaratır. İlaç tedavilerinin yetersiz kaldığı veya hastanın ömür boyu hap kullanmak istemediği durumlarda girişimsel yöntemler kalıcı çözümler sunar. İnce kablolar kalbin içine yerleştirilerek elektriksel bir haritalandırma yapılır ve sorunu yaratan yaramaz odak milimetrik bir hassasiyetle tespit edilir. Sonrasında özel kateterler yardımıyla bu nokta radyo dalgalarıyla ısıtılarak veya çok düşük derecelerde dondurularak tamamen sessizleştirilir. Böylece kısa devre yapan yol ortadan kaldırılır ve kalp normal, sakin ritmine kalıcı olarak geri döner. Ayrıca çok yavaş atan kalpleri hızlandırmak için kalp pillerinin takılması işlemi de bu uzmanlık alanının çok önemli bir parçasıdır.

Ritim bozukluklarında kullanılan temel yöntemler şunlardır:

• Radyofrekans enerjisi ile yakma
• Kriyobalon yöntemi ile dondurma
• Elektriksel haritalama
• Kalp pili uygulamaları

Girişimsel Kardiyoloji Dirençli Yüksek Tansiyon ve Bacak Ağrılarına Nasıl Müdahale Eder?

Girişimsel kardiyoloji, sadece kalbin kendisine odaklanmakla kalmaz, kalpten çıkıp tüm vücudu besleyen atardamar sisteminin sorunlarına da yenilikçi çözümler üretir. Bunlardan en dikkat çekici olanı, hastanın üç veya dört farklı ilaç kullanmasına rağmen bir türlü normal değerlere inmeyen inatçı yüksek tansiyon sorunudur. Yüksek tansiyonun altında yatan nedenlerden biri, böbrek damarlarının etrafını saran sinir ağlarının aşırı aktif çalışmasıdır. Kasık damarından böbrek atardamarına ulaşılarak bu sinir ağları ses dalgaları veya ısı enerjisi ile sakinleştirilir. Bu sayede tansiyon kalıcı olarak düşürülür ve hastanın kullandığı ilaç sayısı azaltılır. Öte yandan bacak damarlarındaki kireçlenmelere bağlı olarak gelişen ve yürümeyi işkence haline getiren daralmalar da kalp damarlarına benzer şekilde tedavi edilir. Bacak damarlarına yerleştirilen uzun balonlar, özel stentler ve damar içindeki kireci tıraşlayarak temizleyen cihazlar sayesinde tıkanıklıklar açılır. Açık cerrahi bypass ameliyatlarına kıyasla çok daha ağrısız olan bu yöntemler hastaların tekrar rahatça yürüyebilmesini sağlar ve ilerleyen durumlarda uzuv kayıplarının önüne geçer.

Kalp dışı damar sisteminde hedeflenen temel bölgeler şunlardır:

• Böbrek atardamarları
• Bacak ana damarları
• Diz altı kılcal damarlar
• Şah damarları

Prof Dr Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.

Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.

Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.