Kalp ve damar cerrahisi, hayati dolaşım ağını oluşturan kalbin ve tüm damar sisteminin yapısal, doğuştan gelen veya sonradan gelişen hastalıklarını cerrahi müdahalelerle tedavi eden kritik bir tıp branşıdır. Bu uzmanlık alanı; koroner bypass operasyonlarından kalp kapağı tamiri ve değişimine, aort anevrizması ameliyatlarından şah damarı darlıklarına ve bacaklardaki periferik damar tıkanıklıklarına kadar geniş bir yelpazedeki sağlık sorunlarına bakar. Ayrıca varis gibi toplardamar problemleri, kalp tümörleri ve çocukluk çağı kalp anomalilerinin onarımı da bu disiplinin kapsamındadır. Mekanik bozuklukları cerrahi tekniklerle ortadan kaldırarak kan dolaşımının sağlıklı sürmesini sağlar.
Kalp ve damar cerrahisi vücudumuzda hangi alanlara odaklanır?
İnsan vücudundaki dolaşım sistemi, kalbin merkezde yer aldığı ve tüm organlara, dokulara, hücrelere oksijen taşıyan devasa bir ağ sistemidir. Kalp ve damar cerrahisi, bu devasa ağın her bir noktasıyla ayrı ayrı ilgilenir. Uygulama alanları temel olarak anatomik yapıya ve işleyişsel özelliklere göre çeşitli gruplara ayrılmaktadır. Kardiyak grup olarak adlandırılan bölüm doğrudan kalbin kendisine yönelik işlemleri üstlenir. Kapakçık onarımları, tıkanmış kalp damarlarına yapılan bypass işlemleri ve aort damarı değişimleri bu gruba girer. Vasküler cerrahi grubu ise kalbin dışındaki damar yollarına odaklanır. Bacak ve boyun damarlarındaki hastalıklar bu alanın konusudur.
Sık karşılaşılan hastalıklar şunlardır:
- Koroner arter hastalıkları
- Kalp kapağı darlıkları
- Kalp kapağı yetmezlikleri
- Aort damarı anevrizmaları
- Bacak damarı tıkanıklıkları
- Şah damarı darlıkları
- Venöz yetmezlikler
- Doğuştan kalp delikleri
Kalp ve damar cerrahisi uzmanları ile kardiyologlar nasıl bir işbirliği yapar?
Kardiyoloji uzmanları ve cerrahi ekipler, aynı amaca hizmet eden ve birlikte çalışan ayrılmaz bir bütündür. Hastaların göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntı gibi şikayetleri başladığında ilk başvurdukları yer genellikle kardiyoloji klinikleridir. Hastalığın haritası çıkarıldıktan sonra, eğer tespit edilen sorunlar stent veya balon gibi damar içi işlemlerle çözülemeyecek kadar karmaşıksa, cerrahi seçenekler gündeme gelir. Bu süreçte ortak konseyler düzenlenerek hastanın genel sağlık durumu yaşı ve damar yapısı en ince ayrıntısına kadar değerlendirilir. Amaç her zaman hastaya en az zarar verecek, ancak en uzun ömürlü olacak tedaviyi seçmektir.
Kardiyoloji pratiğinde kullanılan temel tanı araçları şunlardır:
- Elektrokardiyografi
- Ekokardiyografi
- Efor testi
- Koroner anjiyografi
- Bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans görüntüleme
Koroner arter hastalığı nedir ve kalp damar cerrahisi ne zaman tercih edilir?
Kalp kasını besleyen ve ona oksijen taşıyan kendi özel damarlarına koroner arterler adı verilir. Bu damarların zamanla kolesterol plakları, yağ birikintileri ve kireçlenme nedeniyle daralması veya tamamen tıkanmasına koroner arter hastalığı denir. Bu darlıklar, kalbin yeterince beslenememesine ve adeta yakıtsız kalan bir motor gibi teklemeye başlamasına yol açar. Birçok hafif darlık, damar içine yerleştirilen tel kafesler yani stentler ile başarıyla açılabilir. Ancak darlıkların yeri çok kritik bir bölgedeyse, çok sayıda damarda yaygın bir tıkanıklık mevcutsa ve doku hasarı riski yüksekse cerrahi müdahale zorunlu hale gelir.
Bypass ameliyatlarında kalp ve damar cerrahisi yöntemleri ne tür avantajlar sağlar?
Kalbi besleyen ana damarların tıkanıklığında uygulanan Koroner Arter Bypass Greftleme (KABG) ameliyatı uzun dönemli sağkalım açısından tıp dünyasının altın standardı olarak kabul edilir. Bu ameliyatta amaç tıkanmış ve işlevini yitirmiş olan damar bölümünü söküp atmak değildir. Bunun yerine, kanın o tıkalı bölgenin etrafından, alternatif bir yoldan geçmesini sağlayacak yeni bir köprü inşa edilir. Özellikle diyabet (şeker hastalığı) bulunan ve damar yapısı ince olan hastalarda cerrahi müdahale, gelecekte yaşanabilecek yeni kalp krizlerini ve tekrar tekrar hastaneye yatış gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde önlemektedir.
Bypass ameliyatının temel hedefleri şunlardır:
- Göğüs ağrısını sonlandırmak
- Kalp krizi riskini düşürmek
- Kalp kasını korumak
- Efor kapasitesini artırmak
- Uzun dönemli sağkalım sağlamak
Kalp ve damar cerrahisi bypass işlemlerinde hangi damarları köprü olarak kullanır?
Bypass ameliyatını, trafiğe kapanmış bir ana yolun üzerinden veya yanından geçecek yeni bir viyadük inşa etmeye benzetmek mümkündür. Bu yeni yolu inşa etmek için vücudun kendi doğal damarları kullanılır. Bu damarlara greft adı verilir. Modern cerrahide en başarılı ve en uzun ömürlü sonuçlar, göğüs kafesinin iç kısmından alınan sol iç meme atardamarı ile elde edilmektedir. Bu özel damar, yapısı gereği damar sertliğine ve kolesterol birikimine karşı inanılmaz bir doğal direnç gösterir. Kalbin en önemli ana damarına bağlandığında ömür boyu açık kalma ihtimali oldukça yüksektir.
Ameliyatlarda kullanılan greft seçenekleri şunlardır:
- Sol iç meme atardamarı
- Sağ iç meme atardamarı
- Radyal atardamar
- Safen toplardamarı
Kalp damar cerrahisi sürecinde hastaların ilaç düzenlemesi nasıl planlanır?
Damar sağlığının korunmasında kan sulandırıcı ilaçların ve kolesterol düzenleyicilerin yeri tartışılmazdır. Ancak ameliyat sürecinde kanama riskini dengelemek büyük bir ustalık gerektirir. Ameliyat planlanan hastalarda aspirin tarzı hafif kan sulandırıcıların kullanımına genellikle devam edilir, çünkü bu ilacın sağladığı koruma, ameliyat esnasında yaratabileceği minimal kanama riskinden çok daha kıymetlidir. Ancak hasta çok daha güçlü kan sulandırıcılar kullanıyorsa, ameliyattan makul bir süre önce bu ilaçların kesilmesi veya farklı bir forma dönüştürülmesi gerekir. Ameliyattan hemen sonra ise, yeni takılan köprü damarların uzun yıllar açık kalmasını sağlamak için hızlıca ideal ilaç tedavisine geçiş yapılır.
Cerrahi süreçte dozu ayarlanan ilaç türleri şunlardır:
- Kan sulandırıcı haplar
- Kan sulandırıcı iğneler
- Kolesterol ilaçları
- Tansiyon hapları
- Şeker ilaçları
Kalp kapağı bozulmaları kalbi nasıl yorar ve kalp damar cerrahisi ne zaman şart olur?
Kalp kapakçıkları, kalbin odacıkları arasında kanın tek bir yöne doğru akmasını ve geriye kaçmamasını sağlayan son derece hassas kapılardır. Bu kapılar yaşın ilerlemesine, kireçlenmeye veya geçmişte geçirilmiş romatizmal ateş gibi hastalıklara bağlı olarak kalınlaşabilir, daralabilir veya tam kapanamayarak geriye kan sızdırabilir. Kapaklardaki bu mekanik bozulmalar kalbin daha fazla efor sarf etmesine, kalp kasının giderek kalınlaşmasına ve zamanla yorularak iflas etmesine neden olur. Müdahale zamanlaması çok kritiktir; çok geç kalınması kalpte geri dönüşü olmayan kalıcı bir hasara yol açabilir.
Aort kapağı sorunlarında kalp damar cerrahisi kapağı onarır mı yoksa değiştirir mi?
Aort kapağı, kalpten tüm vücuda temiz kanın pompalandığı ana çıkış kapısıdır. Bu kapağın daralması durumunda kanın vücuda atılması ciddi şekilde zorlaşır. Aort kapağındaki darlıklarda veya aşırı kireçlenmelerde genellikle kapağı kendi dokusuyla onarmak anatomik olarak pek mümkün olmaz. Bu nedenle bozulmuş kapak cerrahi olarak tamamen yerinden çıkarılarak, yerine hastanın yaşına ve durumuna uygun yeni bir kapak yerleştirilir.
Tercih edilebilecek kapak türleri şunlardır:
- Mekanik kapaklar
- Biyolojik kapaklar
- Homogreft kapaklar
Mitral kapak hastalıklarında kalp damar cerrahisi neden onarım yöntemini tercih eder?
Mitral kapak, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında yer alan ve yapısı paraşüte benzeyen çok özel bir dokudur. Bu kapağın tam kapanamaması ve geriye kan kaçırması durumunda günümüzdeki en gelişmiş cerrahi yaklaşım kapağı değiştirmek yerine onarmaktır. Onarım işlemi, hastanın kendi doğal dokusunun korunmasını sağladığı için kalbin iç yapısını ve orijinal kasılma geometrisini bozmaz. Üstelik kendi kapağı onarılan hastalar, metal kapak takılan hastaların ömür boyu kullanmak zorunda olduğu güçlü ve riskli kan sulandırıcı ilaçlara ihtiyaç duymazlar. Sadece kapak yapısı tamamen tahrip olmuşsa değişim yoluna gidilir.
Aort damarı genişlemelerinde (anevrizma) kalp ve damar cerrahisi riski nasıl yönetir?
Aort, kalpten çıkan ve vücudun tüm organlarına kan dağıtan en büyük atardamardır. Çeşitli genetik faktörler yüksek tansiyon veya tütün ürünleri kullanımı gibi nedenlerle bu damarın duvarı zaman içinde esnekliğini yitirebilir ve tıpkı zayıflamış bir araç lastiği gibi balonlaşarak genişlemeye başlayabilir. Buna anevrizma adı verilir. Anevrizmalar patlamadığı sürece genellikle hiçbir ağrı veya belirti vermezler, bu nedenle son derece sinsi ilerlerler. Kalp ve damar cerrahisi pratiğinde belirli bir çap sınırına ulaşan damarlar, patlama riskini ortadan kaldırmak için sentetik kumaştan yapılmış yapay damarlarla değiştirilir.
Aort damar yırtılması durumunda kalp damar cerrahisi neden dakikalarla yarışır?
Aort diseksiyonu yani aort damarı yırtılması, damarın iç tabakasının aniden çatlaması ve yüksek basınçlı kanın damar katmanları arasına girerek sahte ve tehlikeli bir kanal oluşturması durumudur. Bu tablo kişinin göğsünde sırta ve kürek kemiklerinin arasına vuran, bıçak saplanır tarzda çok şiddetli bir ağrıyla kendini gösterir. Kalbe yakın bölgede başlayan bu tür yırtılmalar, tıp dünyasındaki en ölümcül acil durumların başında gelir. Zamanla yarışılır çünkü müdahale edilmeyen her saat ölüm riski belirgin şekilde artar. Acil cerrahi ile yırtık olan bölge değiştirilerek iç organlara giden kan akışı derhal güvence altına alınır.
Bacak damarı tıkanıklıklarında (periferik arter hastalığı) kalp damar cerrahisi nasıl bir yol izler?
Bacaklara kan taşıyan damarların daralması, kişide ilk olarak yürürken veya merdiven çıkarken baldır kaslarında şiddetli ağrılara ve dinlenmeyle geçen kramplara neden olur. Hastalık ilerledikçe dinlenme halindeyken bile geçmeyen ağrılar başlar ve ayakta doku kaybı, yani yaralar oluşabilir. Bu noktada bacağı kangrenden kurtarmak ve hastanın hareket özgürlüğünü geri vermek için tıpkı kalpte olduğu gibi bacak damarlarına da bypass ameliyatları uygulanır veya damar içi temizleme işlemleri yapılır.
Görülebilen temel şikayetler şunlardır:
- Yürürken bacak ağrısı
- Dinlenme halindeyken ağrı
- Ayaklarda soğukluk hissi
- Deri renginde solukluk
- İyileşmeyen ayak yaraları
Şah damarı (karotis) darlıklarında kalp ve damar cerrahisi felci engellemek için ne yapar?
Boynumuzun iki yanında yer alan ve beyne taze oksijen taşıyan karotis atardamarları, kolesterol plaklarının vücutta en sık biriktiği bölgelerden biridir. Bu plaklar zamanla damarı daraltır ve kan akışını kısıtlar. Daha da tehlikelisi, bu plaktan kopan küçük bir kireç veya pıhtı parçası kan akımıyla doğrudan beyne giderek oradaki ince damarları tıkayabilir. Bu da hastada geçici görme kaybı, konuşma bozukluğu veya kalıcı felç tablosuna yol açar. Tespit edilen ciddi darlıklarda damarın içi cerrahi olarak tamamen temizlenerek pürüzsüz hale getirilir ve beyin felç riskinden korunmuş olur.
Minimal invaziv yöntemler kalp damar cerrahisi ameliyatlarını nasıl dönüştürdü?
Geçmiş yıllarda neredeyse tüm kalp ameliyatları, göğüs kafesinin tam ortasından kemiğin boydan boya kesilmesini gerektiriyordu. Bu durum ameliyat sonrası iyileşme sürecini ister istemez uzatıyor ve kemik kaynayana kadar hastaların hareketlerini kısıtlıyordu. Günümüzde ise cerrahi aletlerin ve kameralı sistemlerin gelişmesiyle göğüs kafesinin yan kısmından, kaburgaların arasından yapılan küçük kesilerle kalbe ulaşmak mümkün hale gelmiştir. Kemik kesilmediği için göğüs kafesi bütünlüğü bozulmaz, doku çok daha hızlı onarılır ve hastalar kısa süre içinde normal yaşamlarına dönebilir.
Minimal invaziv cerrahinin avantajları şunlardır:
- Daha az ameliyat ağrısı
- Kemik kesilmemesi
- Hızlı doku iyileşmesi
- Düşük enfeksiyon riski
- Erken taburculuk süresi
- Estetik kesi izi
- Günlük hayata hızlı dönüş
Robotik sistemler kalp damar cerrahisi alanında cerrahlara ne gibi üstünlükler sağlar?
Teknolojinin sunduğu en ileri olanaklardan biri olan robotik cerrahi sistemleri, hekimlere insan elinin ulaşamayacağı noktalarda bile kusursuz işlem yapma imkanı tanır. Cerrah, hastanın yanındaki özel bir konsoldan robotik kolları yönetir. Bu kollar, doğal el titremesini tamamen ortadan kaldıran ve eklemlerin bükülemeyeceği açılarda hareket edebilen çok hassas mekanizmalara sahiptir. Ayrıca içeriyi üç boyutlu ve yüksek çözünürlüklü gösteren kameralar sayesinde, en küçük doku detayları bile net şekilde görünür. Bu sayede uygun vakalarda travma minimuma indirilerek son derece konforlu bir operasyon süreci sağlanır.
İleri evre kalp yetmezliğinde kalp damar cerrahisi hangi yaşam destek cihazlarını kullanır?
Tıbbi tedavilere, gelişmiş ilaçlara ve pil gibi desteklere rağmen kalp kasının artık görevini yapamayacak kadar zayıfladığı, hastanın nefes almakta bile zorlandığı durumlarda mekanik destek cihazları hayata tutunmak için son şanstır. Kalp kasının pompalama gücünü tamamen devralan bu özel tasarımlı tıbbi cihazlar, uygun bir kalp bağışı bulunana kadar hastayı aylar hatta yıllarca hayatta tutabilir. Kalp nakline uygun olmayan ileri yaştaki kişilerde ise bu cihazlar vücuda kalıcı olarak yerleştirilerek yaşam kalitesi artırılır.
Kullanılan yaşam destek teknolojileri şunlardır:
- Sol ventrikül destek cihazları
- Sağ ventrikül destek cihazları
- Ekstrakorporeal membran oksijenasyonu
- Tam yapay kalp pompaları
Diyaliz hastaları için damar yolu (fistül) işlemleri kalp damar cerrahisi için neden hayati önem taşır?
Kronik böbrek yetmezliği yaşayan ve yaşamlarını sürdürmek için düzenli olarak diyaliz cihazına bağlanmak zorunda olan bireyler için, makinenin gerektirdiği yüksek hızdaki kan akışını kaldırabilecek dayanıklı bir damar yolu şarttır. Normal toplardamarlar bu basınca ve sürekli iğne girişine dayanamaz. Bu yüzden cerrahlar, koldaki bir atardamar ile bir toplardamarı mikrocerrahi yöntemleriyle birleştirerek özel bir damar genişlemesi oluştururlar. Hastanın kendi dokularından oluşturulan bu yapılar plastik hortum şeklindeki yapay kateterlere göre enfeksiyon riski çok daha düşük olan en güvenli erişim yollarıdır.
Kalp ve damar cerrahisi operasyonlarında hasta kan yönetimi nasıl büyük bir titizlikle yapılır?
Büyük ameliyatlarda vücuttaki kan miktarını dengede tutmak son derece hayati bir süreçtir. Modern kalp cerrahisi merkezlerinde uygulanan kan yönetimi prensiplerinin amacı, hastaya dışarıdan başka bir insanın kanını vermekten ziyade, kendi kanını en verimli şekilde korumak ve değerlendirmektir. Operasyon öncesinde kişide kansızlık varsa demir ve vitamin takviyeleriyle kan değerleri yükseltilir. Ameliyat sırasında ise gelişmiş hücre kurtarma sistemleri kullanılarak kanama alanındaki hastanın kendi kanı toplanır, anında yıkanıp temizlenir ve tekrar dolaşıma verilir.
Ameliyat sürecinde kalp damar cerrahisi böbrekleri ve diğer organları nasıl korur?
Kalp ameliyatları, vücuttaki doğal kan akışını değiştiren ve bedeni strese sokan işlemlerdir. Bu esnada kalp-akciğer makinesinin devrede olduğu anlarda kan basıncının belirli bir seviyede tutulması tüm organların sağlığı için kritiktir. Özellikle böbrekler tansiyon değişikliklerine en hassas olan organlardır. Bu sebeple anestezi uzmanları ve perfüzyon (kalp akciğer makinesi) uzmanları anlık değerleri sürekli takip ederler. Kullanılacak ilaç dozları ve antibiyotikler, hastanın böbrek süzme hızına göre çok hassas ölçümler yapılarak ayarlanır ve böbrek yetmezliği riski en aza indirgenir.
Süreçte özenle takip edilen yaşamsal değerler şunlardır:
- Kan basıncı
- Oksijen seviyesi
- Vücut ısısı
- İdrar çıkışı
- Kan şekeri düzeyi
Zor iyileşen damar kaynaklı yaralarda kalp ve damar cerrahisi nasıl bir tedavi uygular?
Bacaklardaki atardamar tıkanıklıklarına veya ileri derece varis gibi toplardamar yetmezliklerine bağlı olarak ciltte açılan kronik yaralar, iyileşmesi en zahmetli durumlardan biridir. Özellikle diyabet hastalarında sinir hasarının da eklenmesiyle ayakta açılan yaralar hızla derinleşebilir. Bu yaraları sadece pansumanla iyileştirmek çoğu zaman imkansızdır. Cerrahinin buradaki rolü, o bölgeye taze kan gitmesini sağlayacak tıkalı yolları açmak veya toplardamar içindeki yüksek basıncı ortadan kaldırmaktır. Kan akımı sağlandıktan sonra modern yara bakım ürünleri ve vakumlu özel sistemler kullanılarak dokunun kendini hızla yenilemesi hedeflenir.
Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.
Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.
Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.
Adana'daki Kliniğimizin Konumu