Perikardiyosentez Nedir, Nasıl Yapılır?

Perikardiyosentez, kalbi çevreleyen zarın içindeki fazla sıvının iğne yardımıyla boşaltılması işlemidir. Kalp tamponadında acil olarak uygulanır.

Sıvı birikimi, enfeksiyonlar, travmalar, kanser veya otoimmün hastalıklar sonucu oluşabilir. Erken müdahale hayat kurtarıcıdır.

İşlem ultrason veya ekokardiyografi eşliğinde yapılır. Steril koşullarda ve genellikle lokal anestezi altında uygulanır.

Boşaltılan sıvı laboratuvarda incelenerek altta yatan neden belirlenir ve tedavi buna göre planlanır.

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı Adana’da kalp ve damar hastalıkları alanında çalışmaktadır.

Adana Kardiyoloji uzmanı Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı halen Adana Medline Hastanesinde çalışmaktadır. Çalıştığı kurum koroner yoğun bakım, koroner angiografi, sanal angiografi, ekokardiyografi, transözefagial ekokardiyografi, 24 saat ritm holter, tansiyon holter gibi tetkikleri yapabilme imkanına sahiptir. 

Hakkımda İletişim

Perikardiyosentez Nedir?

Perikardiyosentez, kalbi çevreleyen perikard zarında sıvı birikmesi (perikardiyal efüzyon) durumunda, bu sıvının bir iğne ve kateter yardımıyla boşaltılması işlemidir. Genellikle ultrason veya ekokardiyografi eşliğinde yapılır.

Amaç; kalp üzerindeki basıncı azaltmak, kalbin pompalama fonksiyonunu düzeltmek ve tanı için sıvının incelenmesini sağlamaktır.

Perikardiyosentez, özellikle kalp tamponadı gibi yaşamı tehdit eden acil durumlarda hayat kurtarıcı bir müdahaledir.

Perikardiyosentez görüntüleme ile nasıl yönlendirilir?

Perikardiyosentez işleminin yönlendirilmesinde kullanılan görüntüleme yöntemleri her biri farklı avantajlar sunar. İlk olarak ultrason rehberliğinden bahsetmek gerekir; bu yöntem işlem sırasında gerçek zamanlı görüntüleme sağlar. Ultrason iğne yörüngesinin doğru bir şekilde planlanmasına olanak tanıyarak hasta güvenliğini artırır. Ayrıca hastanın vücut yapısına uygun prob seçimi ile işlem başarısını maksimize eder.

Hasta Hazırlığı ve Prob Yerleştirilmesi:

• Hasta sırtüstü yatar.
• Ultrason makinesi sol tarafa yerleştirilir.
• Operatör uygun probu seçer.

Ponksiyon Bölgesinin Belirlenmesi:

• Ultrason probu en büyük sıvı birikimini tespit eder.
• En kısa ve güvenli yol belirlenir.
• Subkostal parasternal apikal yaklaşımlar değerlendirilir.

İğne Yerleştirilmesi:

• İğne önceden belirlenmiş yörüngeden ilerler.
• Gerçek zamanlı olarak iğne yolu gözlemlenir.
• İğne ucu perikardiyal boşluğa ulaşır.

Sıvı Aspirasyonu ve Drenajı:

• İğne pozisyonu doğrulandıktan sonra kateter yerleştirilir.
• Seldinger tekniği kullanılır.
• Kateter tam drenaj sağlamak için yerinde kalır.

Floroskopi yöntemi özellikle zayıf ultrason pencereleri olan hastalarda tercih edilir. Bu teknik sürekli X-ışını görüntülemesi ile iğnenin yerleşimini doğrulamak için kontrast madde kullanımını içerir. Son olarak bilgisayarlı tomografi (BT) rehberliğinde perikardiyosentez karmaşık vakalar için ayrılmıştır. BT cilt üzerindeki giriş noktasının hassas şekilde planlanmasını sağlar; ancak bu yöntem önemli ölçüde radyasyon maruziyeti içerir ve zaman alıcıdır.

Perikardiyosentez perikardiyal efüzyonda neden yapılır?

Perikardiyosentez perikardiyal efüzyonun tedavisinde kritik bir rol oynar. Bu işlem kalp üzerindeki baskıyı azaltarak hayati fonksiyonların korunmasına yardımcı olur. Kalbin etrafında biriken fazla sıvının uzaklaştırılmasıyla kalp daha rahat bir şekilde çalışabilir. Bu özellikle acil durumlarda kalbin yeterli miktarda kan pompalamasını sağlamak için gereklidir.

İşlem sırasında doktorlar aşağıdaki yararları hedefler:

• Kalbin etkili bir şekilde kan pompalamasını sağlamak.
• Nefes darlığı göğüs ağrısı gibi belirtileri azaltmak.
• Kalp durması riskini minimize etmek.

Perikardiyosentez aynı zamanda tanısal bir işlev de görür. Çıkarılan sıvı altta yatan hastalığın belirlenmesine olanak tanır. Bu analiz tedavi planının daha doğru bir şekilde şekillendirilmesine yardımcı olur. Efüzyonun neden olduğu çeşitli durumlar şunlardır:

• Enfeksiyonlar,
• Maligniteler,
• Otoimmün hastalıklar,
• Diğer inflamatuar hastalıklar.

Bu işlem genellikle görüntüleme teknikleri ile desteklenir. Ultrason kılavuzluğunda yapılan perikardiyosentez yüksek başarı oranları ve düşük komplikasyon riski ile tercih edilir. Böylece doktorlar kalp veya çevresindeki diğer yapıları zarar verme riskini en aza indirger.

Perikardiyosentez sonrası iyileşme süresi nasıldır?

Perikardiyosentez sonrası iyileşme süreci işlemi gerektiren altta yatan durumun ciddiyetine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak değişir. İyileşme komplikasyonların olup olmamasına göre farklılık gösterir. Bu süreç şu aşamalardan oluşur:

Anında İyileşme: Hastalar prosedür sonrası birkaç saat boyunca hastanede kardiyak bakım ünitesinde gözetim altında tutulur. Bu süre zarfında vital belirtiler kalp fonksiyonları ve perikardiyal efüzyonun tekrar birikme ihtimaline karşı düzenli kontroller yapılır.

Kısa Süreli İyileşme:

• Komplikasyon gözlenmeyen vakalarda hastalar genellikle 24 ila 48 saat içinde taburcu edilir.
• Eğer bir drenaj kateteri takılmışsa hasta sıvı drenajı stabilize oluncaya kadar hastanede kalabilir.

Uzun Süreli İyileşme: Göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi semptomların çözülmesi genellikle birkaç hafta sürer. Hastalar bu dönemde yorucu aktivitelerden kaçınmalıdır. Takip randevuları sıvı birikiminin kontrolü için ekokardiyogramlar içerebilir.

Komplikasyonlar ve Uzatılmış İyileşme:

• Meydana gelen komplikasyonlar iyileşme süresini uzatabilir.
• Enfeksiyon sıvı birikimi tekrarı veya çevre dokuların hasarı gibi durumlar iyileşme sürecini uzatabilir.
• Bazı ağır vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Perikardiyosentezin başarı oranları nedir?

Perikardiyosentezin başarı oranları uygulandığı teknik ve hastanın durumuna göre değişiklik göstermektedir. Ekokardiyografi veya bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri eşliğinde yapıldığında işlemin başarı oranları önemli ölçüde artmaktadır. Bu yöntemler doktorlara kalbin çevresindeki sıvıyı daha net görebilme ve daha doğru müdahale edebilme imkanı tanır.

• Ekokardiyografi rehberliğinde yapılan perikardiyosentez işlemlerinin başarı oranları genellikle %97 civarındadır. Bu oran doktorların deneyimine ve hastanın özel durumuna göre azalabilir veya artabilir.
• Bilgisayarlı tomografi rehberliğindeki perikardiyosentezler özellikle ekokardiyografinin uygun olmadığı durumlarda tercih edilir ve bu yöntemle yapılan işlemlerin başarı oranı yaklaşık %98’dir.

Komplikasyonlar konusunda her iki yöntem de benzer risk profillerine sahiptir. Ancak majör komplikasyon oranları oldukça düşük seyrederken minör komplikasyonlar daha sık görülebilir:

• Majör komplikasyonlar: %0,3 ila %3,9 arasında değişmektedir.
• Minör komplikasyonlar: %0,4 ila %20 arasında değişmektedir.

Kanser hastaları gibi özel popülasyonlarda perikardiyosentez özellikle etkili bir yöntemdir. Bu grup hastalarda işlem başarısı %99’a kadar çıkabilmektedir. Trombositopeni gibi ek zorlukları olan hastalarda bile işlem genellikle güvenli olarak değerlendirilir ve başarılı sonuçlar elde edilir. Ancak bu durumlar perikardiyal efüzyonun tekrarlama riskini artırabilir bu da ilave müdahaleleri gerekli kılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Prof Dr Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.

Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.

Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.