Kardiyoloji Check Up

Kardiyoloji check up, kalbin yapısını, damar yollarını ve ritim düzenini hastalık belirtileri ortaya çıkmadan inceleyen kapsamlı bir sağlık taramasıdır. Bu kritik süreç olası kalp krizlerini ve damar tıkanıklıklarını yıllar öncesinden saptayarak kişiye özel koruyucu stratejiler geliştirilmesini sağlar.

Hastalık geliştikten sonra tedavi etmek yerine damar yaşlanmasını en erken evrede durdurmak temel amaçtır. Modern çağın hareketsiz yaşam düzeni ve artan stres seviyesi, dolaşım sistemini sessizce yıpratan oldukça ciddi tehditlerdendir.

Gerçekleştirilen bu proaktif incelemelerle, genetik eğilimlerin ve günlük alışkanlıkların kardiyovasküler sisteme doğrudan yansımaları objektif klinik verilerle ölçülür. Zamanında atılan bilinçli adımlar, telafisi zor krizleri önlemede hayati bir rol üstlenir.

Dolaşım sisteminin biyolojik dengesiyle tam uyum içinde çalışmasını sağlamak, güvenli ve kesintisiz bir geleceğin anahtarıdır.

Kardiyoloji Check Up Nedir ve Kimler İçin Önem Taşır?

Günlük yaşamda pek çok kişi kendisini enerjik hissettiğinde ve herhangi bir ağrısı olmadığında kalbinin de sağlıklı olduğunu düşünme eğilimindedir. Oysa kalp ve damar rahatsızlıklarının en dikkat çekici özelliği, uzun yıllar boyunca hiçbir uyarı sinyali vermeden arka planda gelişebilmesidir. Damar duvarlarında biriken yağ plakları, damar çapını önemli ölçüde daraltana ya da aniden çatlayıp pıhtı oluşturana kadar günlük aktiviteleri engellemeyebilir. Bu nedenle kardiyoloji check up süreci, hastalık ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine, henüz hücresel düzeyde başlayan riskleri erkenden fark edip koruyucu önlemler almayı amaçlar.

Avrupa Kardiyoloji Topluluğu verilerine göre Türkiye, kalp ve damar hastalıkları açısından yüksek ve çok yüksek riskli ülkeler kategorisinde değerlendirilmektedir. Bu durum genetik yatkınlıkların ve çevresel faktörlerin toplumumuzda damar yıpranmasını daha erken yaşlara çektiğini gösterir. Dolayısıyla kapsamlı bir kalp taraması, standart sağlık kontrollerinde yapılan basit ölçümlerden farklı olarak kişinin yaşını, cinsiyetini, yaşam biçimini ve biyolojik mirasını bütüncül bir bakış açısıyla ele alır. Her bireyin risk haritası parmak izi kadar kendine özgü olduğundan, inceleme basamakları da kişiye özel olarak şekillendirilir.

Kardiyoloji check up taramasının öncelikli olarak önerildiği gruplar şunlardır:

• Kırk yaş üstü yetişkinler
• Ailesinde erken kalp hastalığı olanlar
• Tütün ve sigara kullananlar
• Yüksek tansiyon tanısı bulunanlar
• Şeker hastalığı olan bireyler
• Kolesterol değerleri yüksek seyredenler
• Hareketsiz yaşam tarzı olanlar
• Yoğun stres altında çalışanlar

Bu gruplarda yer alan bireylerin herhangi bir yakınması olmasa dahi düzenli aralıklarla kontrolden geçmesi, ilerleyen yıllarda karşılaşabilecekleri ciddi damar olaylarının önlenmesinde büyük rol oynar. Erken dönemde saptanan küçük bir risk faktörü, basit yaşam tarzı dokunuşları veya koruyucu tedavilerle kontrol altına alınabilir.

Kardiyoloji Check Up Sırasında Hasta Öyküsü ve Fizik Muayene Nasıl Yapılır?

Kapsamlı bir kalp değerlendirmesinin ilk ve en temel adımı, hekim tarafından alınan ayrıntılı tıbbi öyküdür. Muayene odasında gerçekleşen bu sohbet, kişinin yaşam alışkanlıklarının damar sağlığı üzerindeki etkilerini anlamak için oldukça değerli ipuçları sunar. Görüşme sırasında sigara ve tütün ürünlerinin kullanımı, günlük beslenme düzeni, fiziksel hareketlilik süresi ve uyku kalitesi özenle sorgulanır. Bunun yanı sıra anne, baba veya kardeş gibi birinci derece akrabalarda erken yaşta (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaşın altında) kalp krizi, balon-stent işlemi, bypass ameliyatı veya ani kayıp öyküsü olup olmadığı araştırılır.

Kadınların kalp ve damar sağlığı değerlendirilirken ise klasik risk faktörlerine ek olarak kadın biyolojisine özgü süreçler de dikkate alınır. Kırk beş yaşından önce gerçekleşen erken menopoz, kadınlık hormonlarının damar koruyucu etkisini erken dönemde azalttığı için önemli bir bulgudur. Ayrıca geçmiş gebelik dönemlerinde yaşanan preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), gebeliğe bağlı yüksek tansiyon ve gebelik şekeri gibi durumlar yıllar sonra ortaya çıkabilecek damar sertliği açısından bağımsız birer risk artırıcı faktör olarak kabul edilir.

Kardiyoloji check up muayenesinde hekimin dikkatle incelediği fiziksel bulgular aşağıdaki gibidir:

• İki koldan kan basıncı ölçümü
• Kasık ve bacak nabızlarının kontrolü
• Boyun damarlarının steteskopla dinlenmesi
• Kalp kapak seslerinin analizi
• Kalpteki ek seslerin tespiti
• Masum ve patolojik üfürümlerin ayrımı
• Bacaklarda ödem ve dolaşım kontrolü

Fizik muayene aşamasında her iki koldan yapılan tansiyon ölçümleri, gizli kalmış ya da ilaçlara direnç gösteren yüksek tansiyonun saptanmasına yardımcı olur. Kasık, diz arkası ve ayak bileğindeki çevre nabızların elle muayene edilmesi ise bacak damarlarında gelişebilecek sessiz tıkanıklıkları erkenden haber verir. Steteskopla yapılan kalp dinlemesinde de kapakların açılıp kapanma sesleri, üçüncü ve dördüncü kalp sesleri olarak adlandırılan dolum sesleri ve olası üfürümler incelenerek belirti vermeyen kapak hastalıkları veya doğumsal yapısal farklılıklar ayırt edilir.

Kardiyoloji Check Up Kapsamında Hangi Kan ve Biyobelirteç Testlerine Bakılır?

Damarların iç yüzeyinde yaşanan değişimleri anlamanın en güvenilir yollarından biri, kan dolaşımındaki metabolik ve iltihabi göstergeleri incelemektir. Standart yağ profili analizinde toplam kolesterol, kötü kolesterol olarak bilinen düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL), iyi kolesterol olarak adlandırılan yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) ve trigliserid düzeyleri ölçülür. Ancak özellikle trigliserid seviyesinin 150 mg/dL üzerinde olduğu durumlarda, şeker hastalığında veya bel çevresi yağlanmasıyla seyreden metabolik sendrom varlığında tek başına LDL ölçümü yeterli bilgiyi vermeyebilir. Böyle tablolarda damar duvarına zarar verme potansiyeli taşıyan tüm yağ parçacıklarını (VLDL, IDL ve LDL) bir arada temsil eden Non-HDL kolesterol ve Apolipoprotein B (ApoB) düzeyleri ana değerlendirme ölçütü olarak öne çıkar.

Biyokimyasal taramanın bir diğer ayağını şeker metabolizması ve organ fonksiyonları oluşturur. Açlık kan şekeri ve son üç aylık şeker ortalamasını yansıtan HbA1c testi ile gizli şeker veya diyabet varlığı taranır. Kandaki kreatinin düzeyi ve böbreklerin süzme hızını gösteren eGFR parametresi, böbreklerdeki ince kılcal damarların yüksek tansiyon veya şekerden etkilenip etkilenmediğini ortaya koyar. Tam kan sayımı (hemogram) ile kalbin iş yükünü artırabilecek kansızlık durumu değerlendirilirken, karaciğer enzimleri sayesinde hem metabolik denge hem de başlanabilecek ilaç tedavilerine vücudun uygunluğu kontrol edilir.

Kardiyoloji check up laboratuvar panelinde incelenen başlıca parametreler şunlardır:

• Düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterol
• Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol
• Açlık trigliserid konsantrasyonu
• Non-HDL kolesterol düzeyi
• Apolipoprotein B molekülü
• Lipoprotein(a) genetik belirteci
• Yüksek duyarlılıklı C-reaktif protein
• Glikozile hemoglobin ve açlık şekeri
• Tahmini glomerüler filtrasyon hızı

Standart testlerin ötesinde, damar riskini daha hassas belirlemek amacıyla ileri biyobelirteçlerden de yararlanılır. Yapısı genetik olarak belirlenen ve yaşam boyu damar duvarında birikerek sertleşmeye zemin hazırlayan Lipoprotein(a) düzeyinin her yetişkinde yaşam boyunca en az bir kez ölçülmesi önerilir. Bu değerin 50 mg/dL (yaklaşık 105–125 nmol/L) veya üzerinde olması, diyet ve spordan bağımsız bir genetik risk artışına işaret eder. Ayrıca damar duvarındaki düşük dereceli kronik iltihaplanmayı gösteren yüksek duyarlılıklı C-reaktif protein (hs-CRP) testi de özellikle sınırda risk taşıyan kişilerde tedavi kararını netleştirmeye yardımcı olur.

Kardiyoloji Check Up Sürecinde İstirahat Elektrokardiyografisi Neyi Gösterir?

Kalbin her atışı, sağ kulakçıkta bulunan doğal bir merkezden çıkan ve milisaniyeler içinde tüm kalp kasına yayılan kusursuz bir elektrik uyarısıyla gerçekleşir. Standart 12 derivasyonlu istirahat elektrokardiyografisi (EKG), göğüs duvarına ve uzuvlara yerleştirilen küçük elektrotlar yardımıyla bu elektriksel döngüyü kağıt üzerine döken temel bir incelemedir. Ağrısız ve birkaç dakika içinde tamamlanan bu test, kalbin doğal pil merkezi olan sinüs düğümünün çalışma düzenini, kulakçıklar ile karıncıklar arasındaki ileti yollarını ve olası elektriksel gecikmeleri gösterir.

EKG kağıdındaki dalgaların boyutu ve şekli, sadece ritim hakkında değil kalp kasının fiziksel durumu hakkında da önemli ipuçları barındırır. Örneğin uzun yıllar fark edilmeden seyreden yüksek tansiyon nedeniyle sol karıncık duvarlarının kalınlaşması, EKG üzerinde Sokolow-Lyon veya Cornell voltaj kriterleri adı verilen özel dalga yükselmeleriyle kendini belli edebilir. Benzer şekilde geçmişte ayakta atlatılmış ve mide ağrısıyla karıştırılmış sessiz bir kalp krizi, kayıtlar üzerinde patolojik Q dalgaları veya ST-T dalga değişimleri bırakarak hekimi uyarır.

İstirahat elektrokardiyografisi ile saptanabilen başlıca durumlar aşağıdaki gibidir:

• Sinüs düğümü çalışma düzensizlikleri
• Kalp içi ileti gecikmeleri ve dal blokları
• Sol karıncık duvar kalınlaşması bulguları
• Geçirilmiş sessiz kalp krizi izleri
• Brugada sendromu elektriksel paterni
• Uzun QT sendromu dalga değişimleri
• Wolff-Parkinson-White erken uyarım tablosu

Bunların yanı sıra istirahat EKG’si, özellikle genç ve sağlıklı görünen bireylerde tehlikeli ritim bozukluklarına yol açabilen kalıtsal elektrik kanalı hastalıklarının yakalanmasında ilk basamaktır. Kalp hücrelerindeki iyon kanallarının farklı çalışmasından kaynaklanan Uzun QT sendromu ve Brugada sendromu ya da kalpte doğuştan fazladan bir elektrik kablosu bulunması anlamına gelen Wolff-Parkinson-White (WPW) tablosu, çoğu zaman rutin bir EKG incelemesi sırasında tesadüfen saptanır ve gerekli önlemlerin alınmasına olanak tanır.

Kardiyoloji Check Up İncelemesinde Ekokardiyografi Nasıl Bir Rol Oynar?

Elektrokardiyografi kalbin elektrik tesisatını incelerken, transtorasik ekokardiyografi (TTE) ise kalbin mimarisini, duvarlarını ve kapılarını görüntüleyen bir yöntemdir. Ses dalgaları ve Doppler teknolojisi kullanılarak gerçekleştirilen bu işlem röntgen ışını veya radyasyon içermez. Göğüs duvarı üzerinde gezdirilen ultrason probu sayesinde kalbin atışları, kasılma gücü ve kanın odacıklar arasındaki akışı ekranda gerçek zamanlı olarak izlenir. Hekim bu sayede sol karıncığın her kasılmada vücuda ne kadar kan pompaladığını gösteren ejeksiyon fraksiyonu (EF) değerini ölçer.

Ekokardiyografi sırasında kalp duvarlarının her bölgesinin eş zamanlı ve dengeli kasılıp kasılmadığına da dikkatle bakılır. Kalbi besleyen damarlardan birinde ciddi bir darlık varsa veya geçmişte küçük bir hasar yaşanmışsa, o bölgedeki kalp kasında hareket azalması görülebilir. Ayrıca kalp odacıklarının genişliği, kas duvarlarının kalınlığı, yüksek tansiyona bağlı gelişen konsantrik veya eksantrik büyüme tipleri ve kalbin gevşeme (diyastolik dolum) kapasitesi ayrıntılı ölçümlerle kayıt altına alınır. Kalbin sadece kasılması değil kanla dolarken rahatça gevşeyebilmesi de sağlıklı bir dolaşım için büyük önem taşır.

Ekokardiyografi sırasında detaylı biçimde incelenen kalp yapıları şunlardır:

• Sol karıncık kasılma ve gevşeme gücü
• Kalp odacıklarının iç çapları
• Bölgesel kalp kası duvar hareketleri
• Aort ve mitral kapak yapıları
• Triküspit ve pulmoner kapak işlevleri
• Kalpten çıkan ana aort damarı genişliği
• Kalbi çevreleyen perikard zarı ve sıvısı

Aort, mitral, triküspit ve pulmoner kapakların yaprakçık yapısı, kireçlenme durumu kapaklarda darlık (stenoz) veya geriye kan kaçırma (yetersizlik) olup olmadığı renkli Doppler ölçümleriyle derecelendirilir. Aynı zamanda kalpten çıktıktan sonra göğüs kafesinde yükselen ana atardamarın (asendan aort) çapı ölçülerek olası damar genişlemeleri taranır. Muayene sırasında kalbinde üfürüm duyulan veya yüksek tansiyonun kalbi yorup yormadığı araştırılan kişilerde ekokardiyografi tanı sürecini büyük ölçüde aydınlatır.

Kardiyoloji Check Up Uygulamalarında Efor Testi Nasıl Değerlendirilir?

İstirahat halinde yapılan tetkikler son derece kıymetli bilgiler sunsa da dinlenme esnasında kalp kasının oksijen ihtiyacı oldukça düşüktür. Koroner damarlarda belirgin bir daralma olsa bile, kişi sakin bir şekilde uzanırken bu darlık kan akışını kısıtlamayabilir ve istirahat EKG’si normal görünebilir. İşte efor testi, fiziksel hareketle birlikte kalbin iş yükü ve oksijen ihtiyacı artırıldığında koroner damarların bu talebe nasıl yanıt verdiğini ölçmek amacıyla uygulanır. Klinik pratikte genellikle üçer dakikalık aşamalarla yürüme bandının hem hızının hem de eğiminin kademeli olarak artırıldığı standart Bruce protokolü tercih edilir.

Testin güvenilir bir tanısal sonuç verebilmesi için kişinin yaşına göre hesaplanan maksimum kalp hızının en az yüzde 85’ine ulaşması beklenir. Bu hedef kalp hızı belirlenirken yaşa dayalı geleneksel hesaplamalar veya yaşla birlikte değişen damar esnekliğini dikkate alan Tanaka yaklaşımı esas alınır. Yürüyüş ve koşu süresince hastanın 12 derivasyonlu EKG kayıtları ekrandan kesintisiz izlenir, her kademede ve test sonrasındaki dinlenme evresinde tansiyon ölçümleri tekrarlanır. Egzersiz sırasında EKG dalgalarındaki J noktasından 60 ila 80 milisaniye sonra 1 milimetre veya daha fazla yatay ya da aşağı eğimli ST segment çökmesi görülmesi, kalp kasının yeterince kanlanamadığını düşündüren önemli bir bulgudur.

Efor testi esnasında izlenen temel klinik bulgular aşağıdaki gibidir:

• Egzersiz süresince ulaşılan maksimum nabız
• Yük altında ortaya çıkan EKG değişimleri
• Eforla birlikte kan basıncı yanıtı
• Kişinin ulaştığı metabolik efor kapasitesi
• Dinlenmenin ilk dakikasındaki nabız düşüşü
• Test sırasında gelişen göğüs şikayetleri
• Çok değişkenli Duke treadmill risk skoru

Testin değerlendirilmesinde yalnızca EKG çizgilerine bakılmaz; kişinin ulaştığı fiziksel kondisyon düzeyi (MET değeri), egzersiz bittikten sonraki ilk dakikada kalp hızının ne kadar hızlı yavaşladığı (otonom sinir sistemi dengesinin göstergesi) ve Duke Treadmill Skoru birlikte analiz edilir. Egzersiz süresi, EKG’deki sapma miktarı ve göğüs ağrısı varlığını harmanlayan Duke skorunda; artı 5 ve üzeri puanlar düşük riski (yıllık yüzde 1’in altında risk) gösterirken tıbbi takip ve yaşam tarzı düzenlemesi yeterli görülür. Eksi 10 ile artı 4 arasındaki orta risk grubunda ileri görüntüleme yöntemlerine (stres ekokardiyografi, nükleer sintigrafi veya sanal anjiyo) başvurulur; eksi 11 ve altındaki yüksek risk grubunda ise doğrudan koroner anjiyografi seçeneği değerlendirilir.

Kardiyoloji Check Up Taramasında Ritim ve Tansiyon Holter Ne İşe Yarar?

Bazı kalp ritim bozuklukları ve tansiyon dalgalanmaları, yalnızca birkaç dakika süren poliklinik muayenesinde ortaya çıkmayabilir. Günlük hayatın koşturmacası, iş stresi, merdiven çıkma veya derin uyku evreleri kalp üzerinde çok farklı etkiler yaratır. Standart EKG’de saptanamayan, ara sıra gelip geçen çarpıntı ataklarının, nedeni açıklanamayan baş dönmelerinin veya bayılma (senkop) yakınmalarının aydınlatılmasında 24 ila 72 saatlik Ritim Holter cihazlarından yararlanılır. Küçük bir kayıt cihazı ve göğse yapıştırılan bantlarla yapılan bu takip, kişi normal günlük yaşamına devam ederken her bir kalp atışını hafızasına kaydeder. Bu sayede uyku sırasında gelişen sessiz kulakçık titreşimleri (atriyal fibrilasyon), karıncık kaynaklı hızlı ritimler veya kalp atışlarındaki tehlikeli duraklamalar tespit edilir.

Tansiyon Holter incelemesi ise kola takılan manşon yardımıyla gündüz ve gece boyunca 15 ila 30 dakikalık aralıklarla kan basıncını otomatik olarak ölçer. Bu yöntemin en önemli katkısı, hastane ortamındaki heyecana bağlı gelişen “beyaz önlük hipertansiyonu” ile muayenede normal çıkmasına rağmen günlük hayatta yüksek seyreden “maskelenmiş hipertansiyonu” birbirinden ayırmasıdır.

Holter takibiyle günlük yaşamda yakalanabilen gizli tablolar şunlardır:

• Gelip geçici sessiz atriyal fibrilasyon atakları
• Kısa süreli karıncık taşikardileri
• Uyku esnasındaki nabız duraklamaları
• Hastane kaynaklı beyaz önlük tansiyonu
• Gün içinde gizlenen maskelenmiş hipertansiyon
• Gece düşmeyen tansiyon (non-dipper) paterni
• Sabah erken saatlerdeki tansiyon sıçramaları

Tansiyon Holter kayıtlarında özellikle gece uykusu sırasındaki değerler büyük önem taşır. Sağlıklı bir fizyolojide gece uyurken kan basıncının gündüz ortalamasına göre en az yüzde 10 oranında düşmesi ve damarların dinlenmesi beklenir. Gece bu düşüşün gerçekleşmemesi (non-dipper paterni), damar sisteminin gece boyu basınç altında kaldığını gösterir ve kalp-damar hastalıkları ile organ hasarı açısından bağımsız bir risk faktörü olarak kabul edilir.

Kardiyoloji Check Up İleri Görüntülemesinde Kalsiyum Skoru ve Sanal Anjiyo Neden Yapılır?

Klasik risk hesaplamalarında orta veya sınırda risk grubunda yer alan ve hiçbir şikayeti bulunmayan bireylerde, koroner damarların gerçek durumunu görmek için bilgisayarlı tomografi (BT) tabanlı ileri görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Kan tahlilleri kandaki kolesterol miktarını gösterirken, tomografik yöntemler bu kolesterolün damar duvarına gerçekten yapışıp yapışmadığını doğrudan ortaya koyar. Bu alanda kullanılan ilk yöntem Koroner Kalsiyum Skorlaması (Agatston skoru) işlemidir. Damardan herhangi bir ilaç (kontrast madde) verilmeden, düşük doz radyasyonla ve kalp atışlarıyla eş zamanlı olarak saniyeler içinde çekilen bu tomografi, damar duvarındaki kireçlenmiş plak miktarını sayısal olarak ölçer.

Uluslararası kılavuzlar, orta ve sınırda risk taşıyan kişilerde kolesterol ilacı (statin) başlama kararını netleştirmek için kalsiyum skorlamasını güçlü bir yöntem olarak önermektedir. Agatston skorunun 0 çıkması, damarlarda kireçlenmiş plak bulunmadığını ve önümüzdeki 5 ila 10 yıllık süreçte kalp krizi riskinin oldukça düşük olduğunu gösterir. Buna karşılık skorun 100’ün üzerinde çıkması ya da kişinin kendi yaş ve cinsiyet grubundaki yüzde 75’lik dilimi aşması, hiçbir şikayet olmasa bile kişiyi yüksek risk kategorisine taşır ve etkin bir koruyucu tedaviyi gündeme getirir.

Tomografik kalp görüntülemeleriyle değerlendirilen damar özellikleri aşağıdaki gibidir:

• Koroner damarlardaki toplam kireç yükü
• Agatston kalsiyum skoru yüzdelik dilimi
• Kireçlenmemiş yumuşak yağ plakları
• Hem kireçli hem yumuşak mikst plaklar
• Koroner damar içi darlık dereceleri
• Yırtılmaya yatkın riskli plak yapıları
• Doğumsal koroner damar çıkış farklılıkları

Koroner BT Anjiyografi (sanal anjiyo) ise kol toplardamarından kontrast madde verilerek koroner damarların iç boşluğunu ve duvar yapısını üç boyutlu olarak görüntüler. Kalsiyum skorlamasından farklı olarak henüz kireçlenmemiş, kolesterol yüklü yumuşak plakları ve damar içindeki daralma oranlarını da gösterir. Özellikle efor testinde şüpheli bulgular saptanan veya yüksek risk taşıyan bireylerde, kasık ya da bilekten yapılan klasik anjiyografiye gerek kalmadan damar anatomisini doğrulamak için son derece değerli bir yöntemdir.

Kardiyoloji Check Up Sonuçlarına Göre Risk Skorlaması ve Sporcu Taraması Nasıl Planlanır?

Tüm muayene, laboratuvar ve görüntüleme verileri tamamlandığında, elde edilen bulgular uluslararası kılavuzlar ve Türk Kardiyoloji Derneği tarafından doğrulanan bilimsel risk motorlarına işlenir. Kırk ile 69 yaş arasındaki sağlıklı bireylerde yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, büyük tansiyon ve Non-HDL kolesterol değerlerini birleştiren SCORE2 sistemi kullanılarak 10 yıllık kalp krizi ve inme olasılığı hesaplanır. Yetmiş ile 89 yaş grubunda yaşlı nüfusun dinamiklerine göre uyarlanmış SCORE2-OP, tip 2 diyabet hastalarında ise diyabet tanı yaşı, HbA1c ve böbrek fonksiyonlarını hesaba katan SCORE2-Diabetes algoritması kullanılır. Ayrıca 30 ile 79 yaş aralığında kalp, böbrek ve metabolik sistemi birlikte değerlendirerek hem 10 yıllık hem de 30 yıllık projeksiyon sunan PREVENT-ASCVD modeli de güncel yaklaşımlar arasındadır.

Belirlenen risk kategorisi, kişinin ulaşması gereken hedef kolesterol sınırlarını doğrudan belirler. Düşük riskli bireylerde LDL kolesterolün 116 mg/dL (Non-HDL’nin 145 mg/dL) altında olması yeterli görülürken, orta risk grubunda LDL hedefi 100 mg/dL (Non-HDL 130 mg/dL) altına çekilir. Yüksek riskli kişilerde (örneğin kalsiyum skoru 100’ün üzerinde olanlar veya uzun süreli diyabetliler) LDL değerinin 70 mg/dL altına inmesi ve başlangıç değerine göre en az yüzde 50 azaltılması hedeflenir. Çok yüksek risk grubunda ise LDL hedefi 55 mg/dL (tekrarlayan damar tıkanıklığı yaşayan ekstrem risk grubunda 40 mg/dL) altı olarak planlanır.

Özel risk gruplarında ve sporcularda taranan başlıca kalp rahatsızlıkları şunlardır:

• Hipertrofik kardiyomiyopati kas kalınlaşması
• Doğumsal koroner damar çıkış anomalileri
• Aritmojenik sağ karıncık kardiyomiyopatisi
• Geçirilmiş kalp kası iltihabı (miyokardit) izleri
• Kalıtsal elektriksel kanal hastalıkları
• Erken yaşta gelişen koroner damar sertliği
• Boyun şah damarlarında sessiz plak oluşumu

Sporcularda ve yoğun egzersiz programına başlayacak kişilerde yapılan kardiyoloji check up taramasının temel amacı ise egzersiz sırasında tetiklenebilecek ani kalp durmalarını önlemektir. Otuz beş yaş altındaki genç sporcularda ani kardiyak olayların yaklaşık yüzde 80’i genetik veya doğumsal yapısal sorunlardan (kalp kasının aşırı kalınlaşmasıyla giden hipertrofik kardiyomiyopati, ana damarların arasından geçen doğumsal koroner anomaliler, sağ karıncık kasının yağ dokusuna dönüştüğü aritmojenik kardiyomiyopati veya geçirilmiş miyokardit sekelleri) kaynaklanır. İtalya’da uygulanan zorunlu sporcu EKG taramalarının genç atletlerde ani kayıpları yaklaşık yüzde 90 oranında azalttığı gösterilmiştir; EKG’de şüpheli bulgu saptandığında ekokardiyografi, kalp MR’ı ve efor testi devreye sokulur. Otuz beş yaş üstü sporcularda ise en sık neden sonradan gelişen damar sertliği olduğu için efor testi ve kalsiyum skorlaması ön plana çıkar. Ailesinde erken yaşta kalp krizi bulunan kişilerde de standart skorlar düşük çıksa bile boyun damar ultrasonu (karotis doppler) ve kalsiyum skoru ile gizli plaklar araştırılır.

Kardiyoloji Check Up Sonrasında Kalp Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılmalıdır?

Tarama sürecinin tamamlanmasıyla birlikte elde edilen tüm veriler, kişiye özel kanıta dayalı bir koruma programına dönüştürülür. Hekim rehberliğinde yürütülen bu program, sağlıklı yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde hedefe yönelik ilaç tedavileri olmak üzere iki temel ayak üzerinde yükselir. Beslenme düzeninde damar iç yüzeyini koruduğu kanıtlanmış olan Akdeniz tipi diyet modeli esas alınır. Günlük alınan kalorinin içinde doymuş (hayvansal) yağ oranının yüzde 10’un altına indirilmesi, paketli gıdalardaki trans yağlardan uzak durulması, günlük kolesterol alımının 200 miligram ile sınırlandırılması ve tam tahıllar ile kuru baklagillerden zengin, günde 30 ila 45 gram lif içeren bir beslenme biçimi önerilir. Tuz tüketiminin günde 5 gramın (yaklaşık bir silme tatlı kaşığı) altına çekilmesi hem tansiyonu dengeler hem de damar sertliğini yavaşlatır. Aktif ve pasif tütün maruziyetinin sonlandırılması ise damar riskini azaltmada en güçlü klinik faydayı sağlayan adımdır.

Fiziksel aktivite planlamasında yetişkinlere haftada en az 150 ila 300 dakika orta şiddetli (tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet) veya 75 ila 150 dakika yüksek şiddetli aerobik egzersiz yapmaları, buna ek olarak haftada en az iki gün büyük kas gruplarını çalıştıran direnç egzersizleri uygulamaları tavsiye edilir.

Kardiyoloji check up sonrasında kalp damar sağlığını destekleyen temel öneriler aşağıdaki gibidir:

• Zeytinyağı ve sebze ağırlıklı Akdeniz diyeti
• Günlük tuz tüketiminin beş gramla sınırlandırılması
• Tütün ve duman maruziyetinin bırakılması
• Haftalık düzenli tempolu yürüyüş ve yüzme
• Haftada iki gün kas güçlendirici egzersizler
• Kan basıncının 130/80 mmHg altında tutulması
• Hekim kontrolünde düzenli kolesterol tedavisi

Yaşam tarzı adımlarının yanı sıra yüksek tansiyon veya hedef organ etkilenmesi saptanan bireylerde damar koruyucu tansiyon ilaçları (ADE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri, kalsiyum kanal blokerleri veya tiyazid benzeri idrar söktürücüler) kullanılarak kan basıncının 130/80 mmHg seviyelerinin altına çekilmesi hedeflenir. Kolesterol yüksekliği ve damar plağı saptanan kişilerde ise risk grubuna uygun olarak güçlü statin tedavileri (atorvastatin veya rosuvastatin) ilk tercih olarak başlanır. Tolere edilen en uygun statin dozuna rağmen hedef LDL kolesterol değerlerine ulaşılamazsa bağırsaktan kolesterol emilimini azaltan ezetimib tedaviye eklenir; çok yüksek riskli olgularda ise PCSK9 inhibitörleri veya bempedoik asit gibi yeni nesil biyolojik tedavilerden destek alınır. Böylece sessiz ilerleyen damar hastalıkları, kalıcı bir hasar oluşturmadan kontrol altına alınarak sağlıklı ve uzun bir yaşam desteklenir.

Prof Dr Tuna Katırcıbaşı

Prof. Dr. Tuna Katırcıbaşı, 27 yılı aşkın süredir kalp ve damar hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir kardiyoloji profesörüdür. Özellikle koroner arter hastalığı, stent tedavileri, hipertansiyon ve kalp yetersizliği alanlarında kapsamlı klinik ve akademik deneyime sahiptir.

Kardiyoloji kariyerine 1999 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak başlayan Prof. Dr. Katırcıbaşı, 2009 yılında doçentlik, 2019 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Başkent Üniversitesi, Özel Ortadoğu Hastanesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Halen Adana Medline Hastanesi Kardiyoloji Kliniği’nde görevine devam etmektedir.

Prof. Dr. Katırcıbaşı, ameliyatsız damar açma uygulamaları, şah damarı ve periferik damar tıkanıklıklarının girişimsel tedavisi, kalp yetersizliği yönetimi ve ileri ekokardiyografi alanlarında öne çıkmaktadır. 60’tan fazla ulusal ve uluslararası bilimsel yayınıyla literatüre katkı sağlamış; Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji gibi saygın platformlarda bildiriler sunmuştur.